Ba kích tím
Ba kích trắng / Dây ruột gàPhân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Nhận diện hình thái rễ củ, màu dịch ngâm và kinh nghiệm chọn mua đúng chuẩn
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam)
Tam thất hoang / Vũ diệp tam thấtPhân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Đối chiếu mắt đốt thân rễ, chỉ số saponin MR2 và đặc điểm sinh thái
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens)
Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Tránh thu hái nhầm cây họ Cà mọc hoang cùng bờ bụi ven đường
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Xạ vàng / Dây gối cùng chiPhân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Nhận diện sắc tím ngọn non, răng cưa phiến lá và màu nước hãm
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.
Nấm Lim Xanh tự nhiên
Nấm Linh Chi đỏ nuôi trồng chuẩnPhân biệt Nấm Lim Xanh rừng và Nấm Linh Chi đỏ nuôi trồng
So sánh chân nấm, vân mũ quả thể và độ đắng triterpenoid
Nấm lim xanh bản chất là loài linh chi đặc hữu mọc trên thân và rễ gỗ lim xanh mục trong rừng nguyên sinh Trường Sơn - Tây Nguyên, mang hình thái hoang dã khác rõ với linh chi nuôi trồng trên giá thể mùn cưa chuẩn hoá.
Hà thủ ô đỏ (Họ Rau răm)
Hà thủ ô trắng / Dây mốc (Họ Trúc đào)Phân biệt Hà thủ ô đỏ và Hà thủ ô trắng (Củ vú bò)
Hai loài khác hẳn họ thực vật cùng mang tên Hà thủ ô tại Việt Nam
Dù cùng mang tên gọi Hà thủ ô trong dân gian, hà thủ ô đỏ (Reynoutria multiflora) và hà thủ ô trắng (Streptocaulon juventas) thuộc hai họ thực vật hoàn toàn khác nhau về hình thái nhựa mủ lẫn thành phần hoá học.
Tam thất bắc (Panax notoginseng)
Tam thất nam / Khương tam thất (Họ Gừng)Phân biệt Tam thất bắc (Họ Nhân sâm) và Tam thất nam (Họ Gừng)
Tránh nhầm lẫn hai vị dược liệu khác họ, khác hẳn hoạt chất và công năng
Tam thất bắc thuộc chi Sâm (Panax) giàu saponin quý giá, trong khi Tam thất nam thuộc họ Gừng (Zingiberaceae) giàu tinh dầu thơm cay ấm — tuyệt đối không thể dùng thay thế trực tiếp cho nhau.
Nghệ vàng (Khương hoàng)
Nghệ đen (Nga truật)Phân biệt Nghệ vàng (Khương hoàng) và Nghệ đen (Nga truật)
Hiểu đúng cơ chế bảo vệ niêm mạc của nghệ vàng và tính phá huyết hành khí của nga truật
Một sai lầm phổ biến trong dân gian là dùng lẫn nghệ đen thay nghệ vàng cho người viêm loét dạ dày đang xung huyết, trong khi tính chất dược học Đông y của hai loài này rất khác nhau.
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâmPhân biệt Đinh lăng lá nhỏ (Đinh lăng nếp) và Đinh lăng lá to
Cách chọn đúng loài đinh lăng giàu saponin dùng làm dược liệu
Trong các giống trồng làm cảnh và làm thuốc ở Việt Nam, chỉ có đinh lăng lá nhỏ (đinh lăng nếp) mới là nguồn dược liệu chính thống có hàm lượng saponin và hương thơm cao.
Kim ngân hoa
Cúc hoa vàng (Hoàng cúc)So sánh Kim ngân hoa và Hoa cúc vàng trong trà thanh nhiệt
Khi nào nên ưu tiên kim ngân giải độc, khi nào nên chọn cúc hoa sáng mắt
Cả hai đều là nụ hoa tính mát rất quen thuộc trong ấm trà mùa hè nhưng hướng tác động quy kinh và thế mạnh ứng dụng có điểm khác biệt tinh tế.
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chiPhân biệt Giảo cổ lam 5 lá và Giảo cổ lam 7 lá
Đặc điểm lá kép chân vịt, hậu vị trà và lưu ý nhận diện cây họ Bầu bí
Chi Gynostemma ở vùng núi đá vôi Việt Nam có nhiều loài dây leo tua cuốn mang lá kép chân vịt 3, 5 hoặc 7-9 lá chét; trong đó loài 5 lá (Gynostemma pentaphyllum) được chuẩn hoá rộng rãi nhất.
Chè dây (Bạch liễm / Thau rả)
Chè vằng (Họ Nhài)So sánh Chè dây (Chăm sóc dạ dày) và Chè vằng (Chăm sóc sau sinh)
Hai loại trà thảo mộc dân gian khác hoàn toàn về hình thái phấn trắng và đối tượng dùng
Tên gọi gần giống nhau khiến nhiều người mua nhầm chè dây và chè vằng, trong khi một loại nổi tiếng với lớp phấn trắng êm dịu dạ dày, loại kia vị đắng đậm chuyên dùng cho phụ nữ sau sinh.
Sinh khương (Gừng tươi)
Can khương (Gừng già sấy khô)Phân biệt Sinh khương (Gừng tươi) và Can khương (Gừng khô)
Một củ gừng hai vị thuốc: sự chuyển hoá từ gingerol sang shogaol thay đổi hẳn hướng tác dụng
Trong bào chế Đông y cổ truyền, gừng tươi (Sinh khương) và gừng già phơi sấy khô (Can khương) tuy xuất phát từ cùng cây Zingiber officinale nhưng được dùng như hai vị thuốc riêng biệt ('Sinh khương tẩu biểu, Can khương thủ trung').
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Bồ bồ (Adenosma indianum)Phân biệt Nhân trần tía và Bồ bồ (Nhân trần nam)
Hai loài thuộc chi Adenosma cùng dùng nấu nước mát thanh can lợi mật tại Việt Nam
Ở miền Bắc người dân quen dùng cây Nhân trần (thân tía có lông tuyến dính), trong khi ở miền Trung và miền Nam cây Bồ bồ cùng chi lại được gọi và dùng phổ biến dưới tên nhân trần.
Vối nếp (Lá nhỏ, thơm đượm)
Vối tẻ (Lá to bản, vị chát đậm)Phân biệt Vối nếp và Vối tẻ khi chọn lá và nụ pha trà
Bí quyết chọn đúng giống vối nếp cho nước trà vàng xanh thơm đượm không ngái đắng
Về mặt phân loại thực vật, hai tên khoa học là đồng danh của cây Vối, nhưng trong canh tác dân gian Bắc Bộ người trồng phân biệt rất rõ hai giống trồng là Vối nếp và Vối tẻ dựa trên kích thước lá, nụ và hương vị trà.
Hoài sơn / Củ mài (Dioscorea)
Cát căn / Củ sắn dây (Pueraria)Phân biệt Hoài sơn (Củ mài) và Cát căn (Củ sắn dây) thái lát
Tránh mua nhầm lát sắn dây hoặc củ mì giả làm Hoài sơn trong thang thuốc bổ
Khi đã gọt vỏ sấy khô thái phiến trắng tinh, Hoài sơn và Cát căn (thậm chí lát khoai mì) nhìn thoáng qua khá giống nhau nhưng một vị chuyên kiện tỳ cố thận tính bình, vị kia chuyên phát tán giải cơ tính mát.
Mạch môn đông
Thiên môn đôngSo sánh Mạch môn và Thiên môn đông (Nhị đông dưỡng âm)
Kích thước rễ củ, quy kinh Tâm - Thận và cách rút lõi trước khi dùng
Mạch môn và Thiên môn thường song hành thành cặp 'Nhị đông' trong các phương dưỡng âm nhuận phế, nhưng hình dáng rễ củ và chiều sâu tác động hàn - lương cần phân biệt rõ.
Thiên niên kiện (Sơn thục)
Ráy rừng (Alocasia odora)Phân biệt Thiên niên kiện và Củ ráy rừng
Nhận diện mùi tinh dầu linalool và tránh nhầm củ họ Ráy gây ngứa rát họng
Cùng thuộc họ Ráy (Araceae) mọc nơi khe suối rừng ẩm và có thân rễ hình trụ nhiều sẹo lá tương tự nhau, việc thu hái nhầm củ ráy dại vào thiên niên kiện có thể gây bỏng rát ngứa niêm mạc miệng họng dữ dội.
Hoàng liên (Coptis chinensis)
Hoàng đằng (Fibraurea tinctoria)Phân biệt Hoàng liên (Chân gà) và Hoàng đằng (Nam hoàng liên)
Hai dược liệu màu vàng tươi vị đắng gắt khác nhau về hoạt chất berberin và palmatin
Do hoàng đằng đôi khi được dân gian gọi là 'Nam hoàng liên' và đều có mặt cắt màu vàng rực vị rất đắng, cần phân biệt rõ hình thái thân rễ nhỏ phân nhánh của Hoàng liên với thân dây leo gỗ to của Hoàng đằng.
Bồ công anh thấp (Taraxacum)
Bồ công anh Việt Nam / Mũi mác (Lactuca indica)Phân biệt Bồ công anh thấp (Địa đinh) và Bồ công anh cao (Mũi mác)
Hiểu đúng hai loài họ Cúc cùng gọi là Bồ công anh trong Đông dược và Thuốc Nam
Trong tài liệu thuốc Bắc và trà Âu Mỹ, Bồ công anh là cây lùn sát đất hoa vàng (Taraxacum); còn trong các bài thuốc Nam tại Việt Nam, Bồ công anh lại thường chỉ cây thân mọc thẳng cao tới 1-2m (Lactuca indica).
Sâm cau đen / Tiên mao (Curculigo orchioides)
Sâm cau đỏ / Huyết giác lá hẹp (Bồng bồng)Phân biệt Sâm cau đen (Tiên mao chuẩn) và Sâm cau đỏ (Bồng bồng)
Làm rõ tên gọi thương mại dễ gây nhầm lẫn trên thị trường đồ ngâm Tây Bắc
Trong Dược điển cổ truyền, vị thuốc Sâm cau (Tiên mao) chính thống là rễ củ vỏ đen của cây Curculigo orchioides; trong khi 'sâm cau đỏ' bán phổ biến gần đây thực chất là rễ cây bồng bồng / huyết giác lá hẹp hoàn toàn khác họ.
Cát sâm (Millettia / Callerya speciosa)
Sâm bố chính (Thổ hào sâm)So sánh Cát sâm (Sâm nam núi Dành) và Sâm bố chính
Hai vị sâm bản địa bình hoà nổi tiếng trong y học cổ truyền Việt Nam
Cát sâm và Sâm bố chính đều là những vị 'Nam sâm' tiến vua nức tiếng từ thời Hải Thượng Lãn Ông với ưu điểm lành tính, ngọt mát dưỡng âm sinh tân phù hợp khí hậu nhiệt đới Việt Nam.
Đương quy (Chủ về Bổ huyết)
Xuyên khung (Chủ về Hành khí trong huyết)So sánh Đương quy và Xuyên khung trong bộ đôi Dưỡng huyết - Hành khí
Hiểu lý do hai vị thuốc họ Hoa tán luôn đi cặp nhưng giữ hai vai trò bổ - thông khác nhau
Cùng thuộc họ Hoa tán (Apiaceae) có mùi thơm nồng ấm của tinh dầu phthalid và acid ferulic, Đương quy và Xuyên khung là cặp bài trùng kinh điển trong Tứ vật thang nhưng cần phân biệt rõ hình thái và tính chất tĩnh - động.
Kỷ tử Ninh Hạ sấy mộc tự nhiên
Kỷ tử xử lý lưu huỳnh / phẩm màu kém chuẩnPhân biệt Kỷ tử sấy mộc tự nhiên và Kỷ tử xông lưu huỳnh nhuộm màu
5 dấu hiệu kiểm tra nhanh bằng mắt thường và bát nước ấm tại nhà
Câu kỷ tử là vị thảo dược được dùng trực tiếp không qua đun sắc bỏ bã nên việc phân biệt hàng phơi sấy tự nhiên với hàng xông lưu huỳnh hoặc nhuộm đỏ công nghiệp đặc biệt quan trọng cho sức khoẻ.
