Ở miền Bắc người dân quen dùng cây Nhân trần (thân tía có lông tuyến dính), trong khi ở miền Trung và miền Nam cây Bồ bồ cùng chi lại được gọi và dùng phổ biến dưới tên nhân trần.

Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Adenosma glutinosum
Bộ phận dùng: Lá và vỏ hạt · Tính vị: Tính hơi hàn, vị cay đắng thơm

Bồ bồ (Adenosma indianum)
Adenosma indianum
Bộ phận dùng: Lá và vỏ hạt · Tính vị: Tính mát, vị cay đắng
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Thân thảo mọc thẳng cao 40-80cm màu tím tía, phủ dày lông tơ kèm lông tiết dính tay rất thơm khi chạm vào.
Bồ bồ (Adenosma indianum)
Thân nhỏ thấp hơn (20-50cm), phân nhiều cành từ gốc, ít lông dính hơn.
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Cụm hoa mọc thành chùm bông dài ở ngọn cành, tràng hoa màu tím lam tươi khi còn tươi.
Bồ bồ (Adenosma indianum)
Cụm hoa tụ tập đặc lại thành hình cầu hoặc trứng ngắn như quả cầu nhỏ ở đầu cành (nên gọi là bồ bồ).
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Mùi thơm dịu ngọt pha chút the mát nhẹ của cineol, fenchon và limonene.
Bồ bồ (Adenosma indianum)
Mùi thơm hắc nồng đậm hơn do tỷ lệ cineol và các monoterpen hơi khác biệt.
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Cả hai loài đều được ghi nhận chính thức với tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, thúc đẩy bài tiết dịch mật.
Bồ bồ (Adenosma indianum)
Tác dụng lợi mật, kháng viêm và kích thích tiêu hoá tương đương, rất phổ biến trong các thang thuốc Nam.
Nhân trần (Adenosma glutinosum)
Thu hái lúc cây đang trổ hoa rồi phơi râm thoáng gió; để quá 1 năm tinh dầu bay hơi hết làm giảm hiệu quả rõ rệt.
Bồ bồ (Adenosma indianum)
Cụm hoa hình cầu khô dễ giữ mùi tinh dầu lâu nhưng cần gói kín tránh hút ẩm mốc mùa nồm.
| Tiêu chí nhận biết | Nhân trần (Adenosma glutinosum) | Bồ bồ (Adenosma indianum) |
|---|---|---|
| Đặc điểm thân và lông tuyến | Thân thảo mọc thẳng cao 40-80cm màu tím tía, phủ dày lông tơ kèm lông tiết dính tay rất thơm khi chạm vào. | Thân nhỏ thấp hơn (20-50cm), phân nhiều cành từ gốc, ít lông dính hơn. |
| Hình thái cụm hoa | Cụm hoa mọc thành chùm bông dài ở ngọn cành, tràng hoa màu tím lam tươi khi còn tươi. | Cụm hoa tụ tập đặc lại thành hình cầu hoặc trứng ngắn như quả cầu nhỏ ở đầu cành (nên gọi là bồ bồ). |
| Mùi tinh dầu đặc trưng | Mùi thơm dịu ngọt pha chút the mát nhẹ của cineol, fenchon và limonene. | Mùi thơm hắc nồng đậm hơn do tỷ lệ cineol và các monoterpen hơi khác biệt. |
| Giá trị dược học trong Dược điển Việt Nam | Cả hai loài đều được ghi nhận chính thức với tác dụng thanh nhiệt lợi thấp, thúc đẩy bài tiết dịch mật. | Tác dụng lợi mật, kháng viêm và kích thích tiêu hoá tương đương, rất phổ biến trong các thang thuốc Nam. |
| Lưu ý bảo quản dược liệu khô | Thu hái lúc cây đang trổ hoa rồi phơi râm thoáng gió; để quá 1 năm tinh dầu bay hơi hết làm giảm hiệu quả rõ rệt. | Cụm hoa hình cầu khô dễ giữ mùi tinh dầu lâu nhưng cần gói kín tránh hút ẩm mốc mùa nồm. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Vò nhẹ một nhúm cành hoa khô trong lòng bàn tay: hàng mới thu hoạch trong vụ sẽ dậy mùi thơm tinh dầu nồng nàn ngay lập tức, cành gãy giòn không ẩm ỉu.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COASản phẩm dược liệu liên quan trên sàn
Các sản phẩm chính hãng liên quan đến Nhân trần (Adenosma glutinosum) và Bồ bồ (Adenosma indianum).
Bài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii) · Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Phân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.

