Hỏi đáp thực tế về cách dùng thảo dược

Giải đáp ngắn gọn các câu hỏi thường gặp về liều dùng, cách hãm trà, kiêng kỵ cơ địa và bảo quản dược liệu tại nhà.

Hiển thị 80 câu hỏi · Trang 1/3Kiểm tra tương kỵ thảo dược

Cao ích mẫu rất quen thuộc với phụ nữ nhưng trường hợp nào tuyệt đối cấm dùng?

Ích mẫu (Leonurus japonicus) có tác dụng hoạt huyết khử ứ và kích thích co bóp cơ trơn tử cung rất rõ nhờ hoạt chất leonurin. Vì vậy phụ nữ đang mang thai tuyệt đối chống chỉ định dùng ích mẫu dưới mọi hình thức; đồng thời phụ nữ rong kinh do khí hư không có huyết ứ máu cục cũng không được tự ý uống kéo dài.

Người bình thường uống diệp hạ châu mát gan thường xuyên có nên không?

Người có chức năng gan hoàn toàn khoẻ mạnh không nên tự ý sắc diệp hạ châu (chó đẻ răng cưa) uống phòng bệnh thường xuyên. Đây là vị thuốc có vị đắng tính hàn lạnh mạnh, chỉ dùng theo đợt ngắn khi thực sự có chứng can đởm thấp nhiệt hoặc theo chỉ định chuyên môn.

Vì sao không nên tự hái lá cây giống trinh nữ hoàng cung trồng ven đường uống?

Ở Việt Nam có nhiều loài cây cảnh thuộc chi Náng (như náng hoa trắng Crinum asiaticum) có hình dáng thân hành và tàu lá dài rất giống cây Trinh nữ hoàng cung (Crinum latifolium) làm nhiều người hái nhầm. Uống nhầm lá cây náng hoa trắng dễ gây nôn mửa dữ dội, đau bụng và ngộ độc gan thận.

Tại sao khi pha trà táo đỏ người có kinh nghiệm luôn cắt lát và bỏ hạt?

Vỏ quả táo đỏ khô rất dai và phủ lớp sáp tự nhiên dày, nếu thả nguyên cả quả vào ấm thì nước sôi hầu như không thấm sâu vào thịt quả được gây lãng phí dưỡng chất. Đồng thời theo kinh nghiệm Đông y, phần hạt cứng ở giữa quả đại táo mang tính táo nhiệt dễ gây nóng cổ bứt rứt nên cần tách bỏ trước khi hãm.

Hãm hạt kế sữa thô bằng nước sôi có thu được nhiều hoạt chất silymarin không?

Rất ít hiệu quả nếu chỉ hãm nguyên hạt kế sữa bằng nước sôi thông thường. Phức hợp hoạt chất bảo vệ gan Silymarin nằm trong vỏ hạt kế sữa có bản chất thân dầu (kém tan trong nước, chỉ chiết xuất tối ưu trong dung môi cồn ethanol - nước công nghiệp), nên hãm trà nước chỉ thu được chưa tới 10% lượng silymarin.

Khi xem Phiếu kiểm nghiệm (COA) của một lô dược liệu khô cần chú ý những chỉ tiêu nào nhất?

Một Phiếu kiểm nghiệm chất lượng (Certificate of Analysis - COA) đáng tin cậy của lô dược liệu không chỉ định danh đúng tên khoa học loài mà phải đạt các ngưỡng giới hạn an toàn bắt buộc theo Dược điển Việt Nam gồm: Độ ẩm, Kim loại nặng, Dư lượng lưu huỳnh (SO2), Độc tố vi nấm (Aflatoxin) và Vi sinh vật.

Làm sao nhận biết hoa cúc khô pha trà không bị xông lưu huỳnh?

Hoa cúc sấy mộc tự nhiên (sấy lạnh hoặc sấy nhiệt thấp) có màu vàng hơi trầm ngà tự nhiên, đài hoa xanh xám nhẹ và mở túi toả hương thơm mật phấn hoa dịu ngọt. Ngược lại, hoa cúc xông lưu huỳnh có màu vàng chanh tươi sáng đồng loạt hoặc trắng bệch bất thường kèm mùi hắc chua nhẹ khi ghé mũi sát.

Dùng bột quế hoặc thanh quế pha trà ấm mỗi ngày bao nhiêu là vừa đủ?

Mỗi ngày người trưởng thành chỉ nên dùng từ 1 đến tối đa 2-3g vỏ quế khô (tương đương một mẩu vỏ quế nhỏ cỡ ngón tay út hoặc 1/3 thìa cà phê bột quế). Trong quế đơn (Cinnamomum cassia) bên cạnh tinh dầu thơm ấm cinnamaldehyd còn chứa một lượng tự nhiên hợp chất coumarin, nếu lạm dụng liều cao kéo dài có thể gây áp lực cho gan.

Khi hãm trà hoặc sắc Ngũ vị tử nên để nguyên quả hay giã dập?

Nên đập hơi dập vỡ hạt Ngũ vị tử ngay trước khi sắc hoặc hãm. Phần thịt cùi ngoài của quả chứa nhiều acid hữu cơ vị chua sinh tân liễm hãn, nhưng nhóm hoạt chất bảo vệ tế bào gan quý giá nhất là các lignan (Schisandrin A, B, C) lại tập trung chủ yếu ở lớp vỏ hạt và nhân hạt bên trong.

Pha đông trùng hạ thảo ở nhiệt độ nước bao nhiêu để không mất chất?

Nhiệt độ nước lý tưởng để hãm sợi đông trùng hạ thảo sấy thăng hoa là từ 70 đến 80 độ C trong bình thuỷ tinh hoặc sứ có nắp đậy kín khoảng 10-12 phút. Nước đang sôi sục 100 độ C hoặc đun ninh trên lửa lớn hàng giờ sẽ làm suy giảm một phần hoạt chất nhạy nhiệt cordycepin và adenosin.

Ăn hạt bạch quả (ngân hạnh) hầm chè bao nhiêu hạt là an toàn không ngộ độc?

Nhân hạt bạch quả tuy thơm bùi nhưng chứa hợp chất ginkgotoxin (4'-O-methylpyridoxin) bền nhiệt một phần nên ăn quá nhiều một lúc sẽ gây ngộ độc thần kinh co giật, buồn nôn. Người lớn mỗi ngày chỉ nên ăn từ 5-8 hạt bạch quả đã bỏ sạch màng lụa và tâm mầm xanh, nấu chín kỹ.

Mua hạt ý dĩ nấu cháo cần lưu ý gì cho phụ nữ trong độ tuổi sinh nở?

Hạt ý dĩ nhân chuẩn Dược điển (Coix lacryma-jobi var. ma-yuen, hạt bầu tròn rãnh sâu bùi dẻo) rất quý để kiện tỳ trừ thấp, nhưng các nghiên cứu dược lý ghi nhận chiết xuất ý dĩ có thể kích thích nhẹ cơ trơn tử cung. Do đó phụ nữ đang mang thai (nhất là 3 tháng đầu) được khuyên kiêng ăn cháo hoặc uống nước ý dĩ lượng nhiều.

Tại sao vị thuốc Câu đằng luôn được dặn thả vào 10 phút cuối khi sắc thang thuốc?

Đây là kỹ thuật 'Hậu hạ' (cho vào sau) kinh điển trong Đông dược. Các alkaloid chủ lực giúp bình can hạ áp dịu căng đầu của móc Câu đằng (như rhynchophyllin và isorhynchophyllin) rất nhạy cảm với nhiệt độ sôi kéo dài: nếu đun sôi trên 20-30 phút, cấu trúc đồng phân bị biến đổi làm giảm mạnh tác dụng sinh học.

Chế biến nấm ngọc cẩu (toả dương Nam) thế nào để không bị đen mốc và bớt vị chát xít?

Cây dó đất / nấm ngọc cẩu tươi chứa hàm lượng nước và nhựa polyphenol tanin cực kỳ cao nên cắt ra chỉ vài phút là oxy hoá thâm đen và nếu phơi nắng yếu mùa mưa rất dễ mốc hỏng bên trong. Cách chuẩn nhất là rửa sạch đất, chần nhanh qua nước sôi pha chút muối 30 giây, thái lát dọc mỏng rồi sấy khô nhiệt độ 55-60 độ C ngay.

Nấm linh chi nên sắc nước uống hay ngâm rượu tốt hơn?

Sắc nước nhỏ lửa hoặc hãm bột nghiền trong bình giữ nhiệt là cách sử dụng nấm linh chi tối ưu và lành tính nhất cho đa số người dùng. Nhóm hoạt chất điều hoà miễn dịch quan trọng hàng đầu của linh chi là các polysaccharide (beta-glucan) tan tốt trong nước nóng nhưng hầu như không tan trong cồn mạnh.

Bảo quản kỷ tử và táo đỏ khô thế nào để không bị thâm đen, chảy nước?

Kỷ tử và táo đỏ sấy mộc không chứa chất bảo quản có hàm lượng đường fructose tự nhiên rất cao nên để ngoài nhiệt độ phòng nóng ẩm ở Việt Nam chỉ vài tuần là hút ẩm chuyển màu đen sẫm. Cách bảo quản chuẩn nhất là đựng trong hũ thuỷ tinh kín khí kèm gói hút ẩm thực phẩm và đặt cố định ở ngăn mát tủ lạnh (4-8 độ C).

Khi nào không được tắm nước lá sài đất, chè xanh cho trẻ bị mẩn ngứa?

Tuyệt đối không tắm nước lá thảo mộc khi vùng da của trẻ hoặc người lớn đã bị gãi trầy xước chảy dịch vàng, có mụn mủ trắng hoặc sưng tấy đỏ lan rộng (dấu hiệu bội nhiễm vi khuẩn). Lúc này tanin và cặn vi mô từ lá cây đọng vào vết thương hở có thể làm nhiễm trùng nặng hơn.

Có thể phân biệt chính xác Sâm Ngọc Linh thật chỉ bằng mắt thường không?

Quan sát mắt đốt zíc-zắc và nếm vị đắng thanh hậu ngọt chỉ giúp sàng lọc sơ bộ, không thể kết luận chắc chắn 100% trước các củ tam thất hoang vùng biên giới có hình thái tương đồng tới 90%. Cách xác thực khoa học duy nhất hiện nay là kiểm nghiệm định lượng hoạt chất Majonosid-R2 (MR2) kết hợp giải trình tự ADN.

Có nên mua củ bình vôi tươi về tự thái lát ngâm rượu uống chữa mất ngủ?

Không nên tự ngâm rượu hay tự sắc củ bình vôi thô tại nhà với liều ước chừng. Hàm lượng alkaloid toàn phần (rotundin, roemerin và các alkaloid phụ có độc tính tim - gan) biến thiên rất lớn giữa các loài bình vôi mọc hoang; dùng quá liều dễ gây ức chế thần kinh hô hấp, hạ huyết áp tụt nhịp tim và viêm gan nhiễm độc.

Vì sao vỏ đỗ trọng phải bẻ nhỏ sao tới khi đứt hết sợi tơ nhựa trắng mới sắc thuốc?

Trong lớp vỏ thân cây Đỗ trọng chứa tới 10-12% chất nhựa cao su tự nhiên gutta-percha (khi bẻ miếng đỗ trọng sống sẽ thấy hàng trăm sợi tơ trắng bạc kéo dài dai dẳng). Lớp màng nhựa không tan trong nước này bọc kín tế bào làm ngăn cản các hoạt chất quý (acid chlorogenic, pinoresinol diglucosid) tiết ra nước sắc.