Hỏi đáp thực tế về cách dùng thảo dược

Giải đáp ngắn gọn các câu hỏi thường gặp về liều dùng, cách hãm trà, kiêng kỵ cơ địa và bảo quản dược liệu tại nhà.

Hiển thị 80 câu hỏi · Trang 2/3Kiểm tra tương kỵ thảo dược

Cây cỏ xước mọc hoang ở Việt Nam có giống vị Ngưu tất Bắc trong hiệu thuốc Đông y không?

Cỏ xước Việt Nam (Achyranthes aspera - Nam ngưu tất) và Ngưu tất Bắc (Achyranthes bidentata - Hoài ngưu tất) là hai loài anh em cùng chi Achyranthes, đều có cụm quả nhọn bám quần áo và đều giàu saponin triterpenoid (acid oleanolic) cùng phytosterol ecdysteron hỗ trợ xương khớp và tuần hoàn.

Phụ nữ mang thai có được ăn trứng ngải cứu hay uống nước ngải cứu không?

Phụ nữ đang mang thai — đặc biệt trong 3 tháng đầu thai kỳ — không nên tự ý ăn nhiều ngải cứu hoặc uống nước sắc ngải cứu. Tinh dầu thujon và các hợp chất hoạt huyết ôn kinh trong ngải cứu dùng liều thực phẩm lớn có thể kích thích tăng co bóp cơ trơn tử cung.

Hãm trà lá sen hỗ trợ giảm mỡ máu nên chọn lá non, lá bánh tẻ hay lá già?

Lá sen bánh tẻ (lá đã mở rộng xanh đậm cứng cáp giữa vụ hè, không quá non cuộn búp cũng không quá già rách úa cuối thu) có hàm lượng alkaloid nuciferin và flavonoid cân đối nhất. Lá sen phơi râm sấy khô tiện bảo quản quanh năm và bớt mùi bùn tanh hơn lá tươi.

Tại sao trẻ sơ sinh dưới 1 tuổi tuyệt đối không được dùng chanh đào hay quất ngâm mật ong?

Trong mật ong tự nhiên (kể cả mật ong rừng xịn nhất hay đã chưng ấm nhẹ) có thể tồn tại bào tử vi khuẩn Clostridium botulinum. Hệ vi sinh đường ruột của trẻ dưới 12 tháng tuổi chưa đủ trưởng thành để ức chế bào tử này nảy mầm tiết độc tố thần kinh gây yếu cơ, bỏ bú và suy hô hấp.

Tại sao vừa xông nồi lá giải cảm xong tuyệt đối không được đi tắm ngay?

Ngay sau khi trùm chăn xông hơi thảo dược nóng, toàn bộ hệ thống lỗ chân lông (tấu lý) và mao mạch dưới da đang giãn mở tối đa để thoát mồ hôi giải biểu. Nếu đi tắm ngay (dù là nước ấm hay nước mát) hoặc bước ra luồng gió điều hoà, hàn thấp sẽ xâm nhập ngược sâu vào kinh lạc gây cảm lạnh nặng hơn, tụt huyết áp hoặc đột quỵ phản xạ mạch.

Tỏi ngâm mật ong sau bao nhiêu ngày thì hết hăng dùng được và để được bao lâu?

Sau khoảng 15 đến 20 ngày ngâm ở nơi thoáng mát tối ánh sáng, tép tỏi chuyển sang màu vàng trong hổ phách, vị cay xé hăng nồng ban đầu đã dịu xuống thành vị chua ngọt ấm dịu rất dễ ăn. Một hũ tỏi mật ong sơ chế khô ráo đúng chuẩn có thể bảo quản dùng tốt trong vòng 6 đến 10 tháng.

Dùng lá bạch đàn hoặc tinh dầu khuynh diệp trong phòng có trẻ nhỏ cần lưu ý an toàn gì?

Hoạt chất chính của lá bạch đàn và tràm/khuynh diệp là 1,8-Cineol (Eucalyptol). Với trẻ dưới 2 tuổi, tuyệt đối không bôi trực tiếp tinh dầu đậm đặc sát lỗ mũi, vùng mặt cổ hay cho trẻ hít hơi nước lá bạch đàn nóng quá gần vì nồng độ cineol cao đột ngột có thể kích hoạt phản xạ co thắt thanh quản.

Tại sao Đông y khuyên ăn gừng buổi sáng và hạn chế dùng buổi tối?

Buổi sáng dương khí trong cơ thể bắt đầu thăng phát, dùng vài lát gừng ấm giúp kích thức tỳ vị và thúc đẩy tuần hoàn rất hợp nhịp sinh học. Ngược lại vào ban đêm dương khí cần thu liễm vào trong để ngủ sâu, ăn nhiều gừng cay nóng muộn sẽ kích thích sinh nhiệt gây trằn trọc khó ngủ và khô họng.

Vỏ quýt tươi mới phơi khô tuần trước có gọi là Trần bì chuẩn chưa?

Chưa hoàn toàn đúng nghĩa 'Trần bì'. Chữ 'Trần' trong Đông dược nghĩa là để lâu năm: vỏ quýt chín sạch phải được phơi khô và bảo quản nơi khô ráo từ 1 đến 3 năm trở lên để tinh dầu hắc dễ kích ứng bay hơi bớt, giữ lại nhóm flavonoid hesperidin thơm trầm êm dịu mới đạt phẩm chất Trần bì quý.

Một quả la hán khô pha được bao nhiêu nước để không bị ngọt khé cổ?

Hoạt chất mogrosid V trong quả la hán có độ ngọt tự nhiên gấp khoảng 250-300 lần đường mía (không sinh calo). Vì vậy 1 quả la hán cỡ trung bình đủ để nấu hoặc hãm cho từ 1,5 đến 2 lít nước; nếu pha ấm cá nhân 400ml bạn chỉ cần bẻ đúng 1/4 quả cả vỏ lẫn ruột hạt.

Tại sao lá dâm dương hoắc trong Đông y thường được sao chế trước khi dùng?

Hoạt chất chính của lá dâm dương hoắc là flavonol glycosid prenyl hoá (Icariin) vốn có tính thân dầu nên khá khó hoà tan trọn vẹn nếu chỉ dùng lá sống thô hãm nước. Khi tẩm sao nhẹ với một lượng rất nhỏ mỡ dê tinh luyện (hoặc rượu gừng ấm), cấu trúc mô lá cứng được làm mềm và độ hoà tan sinh học của icariin tăng lên rõ rệt.

Tại sao gọt vỏ củ mài (hoài sơn tươi) bị ngứa rát da tay và cách khắc phục ngay?

Lớp dịch nhầy sát dưới vỏ củ mài tươi và khoai sọ chứa các bó tinh thể calci oxalat hình kim siêu nhỏ cùng saponin/allantoin; khi dính vào da ướt, các kim vi thể này châm nhẹ vào lớp sừng gây ngứa râm ran dữ dội nhưng hoàn toàn bị phân huỷ khi nấu chín.

Uống rau diếp cá tươi sao cho bớt tanh và đảm bảo an toàn vệ sinh?

Diếp cá ưa mọc nơi đất ẩm ướt nên nguy cơ bám ấu trùng giun sán ngoài tự nhiên khá cao nếu chỉ rửa nước thường. Nếu dùng tươi cần chọn nguồn trồng thuỷ canh/hữu cơ sạch, ngâm rửa kỹ từng lá dưới vòi nước chảy hoặc chuyển sang dùng trà diếp cá sấy lạnh hãm nước nóng vừa bớt hẳn mùi tanh cá vừa tiệt trùng an toàn.

Hạt thảo quyết minh pha trà ngủ ngon nên sao đến mức độ nào để không bị đau bụng đi ngoài?

Hạt thảo quyết minh sống hoặc mới sao sơ còn chứa nhiều glycosid anthraquinon tự do nên uống vào sẽ gây sôi bụng nhuận tràng mạnh (thậm chí tiêu chảy). Nếu mục đích là pha trà an thần dễ ngủ mà không muốn tả hạ, bạn phải sao nhỏ lửa tới khi hạt nổ lách tách, chuyển màu nâu đen bóng và toả mùi thơm ngậy như cà phê rang.

Có nên pha chung nhân trần với nhiều cam thảo như quán nước vỉa hè?

Không nên phối hợp nhân trần với cam thảo theo thói quen đại trà, nhất là ở người tăng huyết áp hoặc thận yếu. Nhân trần vốn có tác dụng thanh nhiệt đào thải qua đường lợi mật - lợi tiểu, trong khi glycyrrhizin trong cam thảo lại có xu hướng giữ muối giữ nước ngược chiều nhau.

Những ai cần đặc biệt thận trọng khi ngâm chân nước lá thảo dược nóng?

Dù ngâm chân thảo dược ấm rất tốt cho đa số người lạnh chân khó ngủ, ba nhóm đối tượng cần đặc biệt thận trọng hoặc tránh ngâm nóng gồm: người đái tháo đường có biến chứng tê giảm cảm giác bàn chân, người suy giãn tĩnh mạch chi dưới mức độ vừa - nặng và người có vết loét hở ở chân.

Tại sao không được uống trà phan tả diệp dài ngày để giảm cân hoặc trị táo bón?

Phan tả diệp chứa hoạt chất sennosid thuộc nhóm anthraquinon kích thích mạnh đám rối thần kinh cơ ruột gây xổ tả hạ nước chứ hoàn toàn không đốt mỡ thừa. Lạm dụng uống quá 7-10 ngày liên tục gây mất nước hạ kali máu, đau quặn bụng và làm đại tràng mất phản xạ co bóp tự nhiên (lệ thuộc thuốc nhuận tràng).

Hoàng kỳ và đảng sâm rất bổ nhưng trường hợp nào tuyệt đối phải tạm ngưng?

Nguyên tắc bất di bất dịch của Đông y là 'Đang có ngoại tà thực nhiệt không dùng thuốc bổ đóng cửa giữ giặc trong nhà'. Khi bạn đang mới bị cảm cúm sốt nóng, đau họng sưng amidan cấp, đầy bụng chướng hơi thực tích hoặc đang cơn tăng huyết áp đỏ mặt thì phải tạm ngưng hoàn toàn hoàng kỳ và đảng sâm.

Cách pha Trà hoa vàng Quảng Ninh giữ trọn sắc nước vàng kim và hoạt chất polyphenol?

Bông Trà hoa vàng sấy thăng hoa (Camellia chrysantha) nên được hãm bằng nước tinh khiết ở nhiệt độ 85-90 độ C trong ấm thuỷ tinh trong suốt. Không dùng nước đun sôi sục 100 độ C hoặc nước máy cứng nhiều khoáng calci/sắt làm bông hoa bị thâm xỉn và nước ngả màu nâu đục.