Sả chanh (Cymbopogon citratus)
Sả chanh (Cymbopogon citratus)Ảnh: Yantza Farm, Zamora-Chinchipe, Ecuador · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần S

Sả chanh

Cymbopogon citratus

Sả chanh hay sả (danh pháp hai phần: Cymbopogon citratus) là loài thực vật nhiệt đới có nguồn gốc từ Đông Nam Á.

Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Cây sả · Hương mao · Lemongrass
Bộ phận dùng
Bẹ thân, lá và tinh dầu
Tính vị
Tính ấm, vị cay thơm
Quy kinh
Phế, Tỳ, Vị
Nhóm hoạt chất chính
Citral (geranial và neral chiếm 65-85%), myrcen, geraniol

1. Tổng quan và danh pháp

Sả chanh hay sả (danh pháp hai phần: Cymbopogon citratus) là loài thực vật nhiệt đới có nguồn gốc từ Đông Nam Á.

Tên gọi khác và đồng danh: Cây sả, Hương mao, Lemongrass.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Sả chanh mang danh pháp hai phần chuẩn là Cymbopogon citratus, trực thuộc Chi Sả (Cymbopogon) nằm trong Họ Hoà thảo (Poaceae).

Các loài cùng chi Cymbopogon và cùng Họ Hoà thảo thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Cymbopogon citratus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (bẹ thân, lá và tinh dầu) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Cymbopogon.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Bẹ thân, lá và tinh dầu.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Citral (geranial và neral chiếm 65-85%), myrcen, geraniol.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Ấm bụng kích thích tiêu hoá, nấu nước xông giải cảm, gội đầu mượt tóc và chưng cất tinh dầu khử mùi thư giãn.

  • Tính vị tham khảo: Vị cay thơm, tính ấm.
  • Quy kinh tham khảo: Phế, Tỳ, Vị.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da, Trà thảo mộc dưỡng sinh.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Cymbopogon và Họ Hoà thảo tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm citral (geranial và neral chiếm 65-85%), myrcen, geraniol, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Cymbopogon citratus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Sản phẩm từ Sả chanh trên sàn Herbal.vn

Các sản phẩm thảo dược, trà dược liệu và chế phẩm chính hãng có liên quan đến dược liệu này.

Tìm thêm trên sàn →

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoà thảo)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Sả chanh.

Xem toàn bộ họ →
Cymbopogon annamensis
Thuốc Nam

Sả Trung Bộ

Cymbopogon annamensis

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Sả Trung Bộ (Cymbopogon annamensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Sả Sri Lanka
Thuốc Nam

Sả Sri Lanka

Cymbopogon nardus

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Sả hay sả Sri Lanka (danh pháp hai phần: Cymbopogon nardus) là cây lâu năm thuộc họ Hòa thảo, có nguồn gốc ở châu Á nhiệt đới. Cây sả được dùng làm vị thuốc trong đông y và làm gia vị tại một số nước châu Á như Việt Nam, Thái Lan... Cây sả cũng như được sử dụng để sản xuất tinh d...

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Oplismenus undulatifolius (họ Hoà thảo)
Thuốc Nam

Dược liệu Oplismenus undulatifolius (họ Hoà thảo)

Oplismenus undulatifolius

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Dược liệu Oplismenus undulatifolius (họ Hoà thảo) (Oplismenus undulatifolius) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Sả tortilis (Cymbopogon tortilis)
Thuốc Nam

Sả tortilis (Cymbopogon tortilis)

Cymbopogon tortilis

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Sả tortilis (Cymbopogon tortilis) (Cymbopogon tortilis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh