Giấp cá (Diếp cá) (Houttuynia cordata)
Giấp cá (Diếp cá) (Houttuynia cordata)Ảnh: no rights reserved, uploaded by 葉子 · CC0 / Public Domain · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần G

Giấp cá (Diếp cá)

Houttuynia cordata

Diếp cá hay giấp cá, dấp cá, lá giấp, rau giấp, rau vẹn, ngư tinh thảo, tập thái (danh pháp khoa học: Houttuynia cordata) là một loài thực vật thuộc họ Saururaceae.

Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Diếp cá · Giấp cá · Ngư tinh thảo
Tên vị thuốc (Dược điển)
Herba Houttuyniae
Bộ phận dùng
Toàn cây trên mặt đất
Tính vị
Tính hơi hàn, vị cay chua
Quy kinh
Phế, Can, Đại trường
Nhóm hoạt chất chính
Decanoyl acetaldehyd, methyl nonyl keton, quercitrin và rutin

1. Tổng quan và danh pháp

Diếp cá hay giấp cá, dấp cá, lá giấp, rau giấp, rau vẹn, ngư tinh thảo, tập thái (danh pháp khoa học: Houttuynia cordata) là một loài thực vật thuộc họ Saururaceae.

Tên gọi khác và đồng danh: Diếp cá, Ngư tinh thảo, Giấp cá.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Giấp cá (Diếp cá) mang danh pháp hai phần chuẩn là Houttuynia cordata, trực thuộc Chi Houttuynia (Houttuynia) nằm trong Họ Giấp cá (Saururaceae).

Các loài cùng chi Houttuynia và cùng Họ Giấp cá thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Houttuynia cordata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây trên mặt đất) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Houttuynia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây trên mặt đất.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Decanoyl acetaldehyd, methyl nonyl keton, quercitrin và rutin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu tiêu thũng, hỗ trợ bền thành mạch và làm dịu da dầu mụn trong mỹ phẩm thảo mộc.

  • Tính vị tham khảo: Vị cay chua, mùi tanh đặc trưng, tính hơi hàn.
  • Quy kinh tham khảo: Phế, Can, Đại trường.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Chăm sóc da & Chống oxy hoá, Tuần hoàn & Mạch máu.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Houttuynia và Họ Giấp cá tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm decanoyl acetaldehyd, methyl nonyl keton, quercitrin và rutin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Houttuynia cordata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Giấp cá)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Giấp cá (Diếp cá).

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Saururus cernuus (họ Giấp cá)
Quốc tế

Dược liệu Saururus cernuus (họ Giấp cá)

Saururus cernuus

Họ Giấp cá · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Saururus cernuus (họ Giấp cá) (Saururus cernuus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Giấp cá (Saururaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cây hàm ếch
Thuốc Nam

Cây hàm ếch

Saururus chinensis

Họ Giấp cá · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Cây hàm ếch (Saururus chinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Giấp cá (Saururaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Diếp cá suối
Thuốc Nam

Diếp cá suối

Gymnotheca chinensis

Họ Giấp cá · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Diếp cá suối (Gymnotheca chinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Giấp cá (Saururaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Gymnotheca involucrata
Quốc tế

Dược liệu Gymnotheca involucrata (họ Giấp cá)

Gymnotheca involucrata

Họ Giấp cá · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Gymnotheca involucrata (họ Giấp cá) (Gymnotheca involucrata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Giấp cá (Saururaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan