Hoàng kỳ (Astragalus propinquus)
Hoàng kỳ (Astragalus propinquus)Ảnh: onidiras-iNaturalist · CC-BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần H

Hoàng kỳ

Astragalus propinquus

Hoàng kỳ (Astragalus propinquus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ cái phơi khô, nổi bật với nhóm hoạt chất astragalosid iv, cycloastragenol, calycosin, formononetin và astragalan polysaccharide.

Họ thực vật
Họ Đậu (Fabaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Astragalus membranaceus · Bắc kỳ · Miên hoàng kỳ
Tên vị thuốc (Dược điển)
Radix Astragali
Bộ phận dùng
Rễ cái phơi khô
Tính vị
Tính hơi ấm, vị ngọt
Quy kinh
Tỳ, Phế
Nhóm hoạt chất chính
Astragalosid IV, cycloastragenol, calycosin, formononetin và astragalan polysaccharide

1. Tổng quan và danh pháp

Hoàng kỳ (danh pháp khoa học: Astragalus propinquus) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Astragalus, Họ Đậu (Fabaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Astragalus membranaceus, Bắc kỳ, Miên hoàng kỳ.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Hoàng kỳ mang danh pháp hai phần chuẩn là Astragalus propinquus, trực thuộc Chi Hoàng kỳ (Astragalus) nằm trong Họ Đậu (Fabaceae).

Các loài cùng chi Astragalus và cùng Họ Đậu thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Astragalus propinquus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ cái phơi khô) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Astragalus.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ cái phơi khô.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Astragalosid IV, cycloastragenol, calycosin, formononetin và astragalan polysaccharide.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Bổ khí thăng dương, cố biểu liễm hãn, lợi thuỷ tiêu thũng và nâng cao sức đề kháng.

  • Tính vị tham khảo: Vị ngọt nhẹ, tính hơi ôn.
  • Quy kinh tham khảo: Tỳ, Phế.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Tăng cường đề kháng, Gia vị & Món ăn bài thuốc.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Astragalus và Họ Đậu tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm astragalosid iv, cycloastragenol, calycosin, formononetin và astragalan polysaccharide, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Astragalus propinquus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Đậu)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Hoàng kỳ.

Xem toàn bộ họ →
Tử vân anh
Đông dược

Tử vân anh

Astragalus sinicus

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Tử vân anh (Astragalus sinicus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Hoàng kỳ yunnanensis (Astragalus yunnanensis)
Quốc tế

Hoàng kỳ yunnanensis (Astragalus yunnanensis)

Astragalus yunnanensis

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Hoàng kỳ yunnanensis (Astragalus yunnanensis) (Astragalus yunnanensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cẩm lai odorifera (Dalbergia odorifera)
Đông dược

Cẩm lai odorifera (Dalbergia odorifera)

Dalbergia odorifera

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Cẩm lai odorifera (Dalbergia odorifera) (Dalbergia odorifera) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Piptadeniastrum africanum (họ Đậu)
Đông dược

Dược liệu Piptadeniastrum africanum (họ Đậu)

Piptadeniastrum africanum

Họ Đậu · Rễ, hạt hoặc lá

Dược liệu Piptadeniastrum africanum (họ Đậu) (Piptadeniastrum africanum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đậu (Fabaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ, hạt hoặc lá, nổi bật với nhóm hoạt chất isoflavonoid, saponin triterpenoid, polysaccharide, anthraquinon và coumarin.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan