Hà thủ ô đỏ (Reynoutria multiflora)
Hà thủ ô đỏ (Reynoutria multiflora)Ảnh: no rights reserved, uploaded by 葉子 · CC0 / Public Domain · Nguồn gốc

Hà thủ ô đỏ

Reynoutria multiflora

Hà thủ ô đỏ (danh pháp khoa học: Fallopia multiflora, đồng nghĩa: Polygonum multiflorum là một loài hà thủ ô cây thân mềm, thuộc họ Rau răm (Polygonaceae), bộ Cẩm chướng (Caryophyllales). Loài cây được sử dụng làm thuốc. Hà thủ ô đỏ chủ yếu được biết đến như là một vị thuốc bổ, t...

Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Dạ giao đằng · Fallopia multiflora · Polygonum multiflorum
Tên vị thuốc (Dược điển)
Radix Fallopiae Multiflorae
Bộ phận dùng
Rễ củ (cửu chưng cửu sái với đậu đen)
Tính vị
Tính hơi ấm (khi chế), vị đắng ngọt chát
Quy kinh
Can, Thận
Nhóm hoạt chất chính
2,3,5,4'-tetrahydroxystilben-2-O-beta-D-glucosid (TSG), anthraquinon (emodin, physcion), lecithin

1. Tổng quan và danh pháp

Hà thủ ô đỏ (danh pháp khoa học: Fallopia multiflora, đồng nghĩa: Polygonum multiflorum là một loài hà thủ ô cây thân mềm, thuộc họ Rau răm (Polygonaceae), bộ Cẩm chướng (Caryophyllales). Loài cây được sử dụng làm thuốc. Hà thủ ô đỏ chủ yếu được biết đến như là một vị thuốc bổ, trị suy nhược thần kinh, ích huyết, khỏe gân cốt, đen râu tóc. Tên gọi khác: Giao đằng, dạ hợp. Nhận dạng: Hà thủ ô đỏ sống lâu năm, thân mềm dạng dây leo quấn với nhau, rễ phình to thành củ màu đỏ. Lá hình tim, đầu nhọn, dài 5 - 7cm, rộng 3 – 5 cm. Cụm hoa hình chùy mọc ở đầu cành hoặc nách lá, mang nhiều hoa. Hoa nhỏ, màu trắng, 3 mảnh vòng ngoài lớn lên cùng quả. Quả 3 cạnh, khô, không tự mở. Mức độ nguy cấp: bậc R.

Tên gọi khác và đồng danh: Fallopia multiflora, Polygonum multiflorum, Dạ giao đằng, Reynoutria multiflora.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Hà thủ ô đỏ mang danh pháp hai phần chuẩn là Reynoutria multiflora, trực thuộc Chi Cốt khí (Reynoutria) nằm trong Họ Rau răm (Polygonaceae).

Các loài cùng chi Reynoutria và cùng Họ Rau răm thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Reynoutria multiflora dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ củ (cửu chưng cửu sái với đậu đen)) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Reynoutria.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ củ (cửu chưng cửu sái với đậu đen).
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: 2,3,5,4'-tetrahydroxystilben-2-O-beta-D-glucosid (TSG), anthraquinon (emodin, physcion), lecithin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Bổ huyết, ích tinh tuỷ, hỗ trợ dưỡng tóc đen mượt và bồi bổ can thận khi đã qua bào chế đúng quy chuẩn.

  • Tính vị tham khảo: Vị đắng chát (tươi) / ngọt chát (chế), tính hơi ôn.
  • Quy kinh tham khảo: Can, Thận.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Gội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc, Thận & Lợi tiểu.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Reynoutria và Họ Rau răm tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm 2,3,5,4'-tetrahydroxystilben-2-o-beta-d-glucosid (tsg), anthraquinon (emodin, physcion), lecithin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Reynoutria multiflora), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Rau răm)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Hà thủ ô đỏ.

Xem toàn bộ họ →
Cốt khí củ
Thuốc Nam

Cốt khí củ

Reynoutria japonica

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Cốt khí củ (danh pháp hai phần: Reynoutria japonica) là loài thảo dược thuộc họ Rau răm (Polygonaceae), được Houtt. mô tả khoa học lần đầu tiên năm 1777. Cây là loài bản địa của Đông Á gồm Nhật Bản, Trung Quốc và Triều Tiên. Là thành viên của họ Polygonaceae, cốt khí có thân rỗng...

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc
Mạch ba góc
Thuốc Nam

Mạch ba góc

Fagopyrum esculentum

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Mạch ba góc hay còn gọi là tam giác mạch, lúa mạch đen, sèo, kiều mạch (danh pháp hai phần: Fagopyrum esculentum) là một loài cây thuộc họ Rau răm được Conrad Moench mô tả khoa học lần đầu vào năm 1794.

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc
Polygonum amplexicaule var. sinense
Thuốc Nam

Rau đắng amplexicaule var. sinense (Polygonum amplexicaule var. sinense)

Polygonum amplexicaule var. sinense

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Rau đắng amplexicaule var. sinense (Polygonum amplexicaule var. sinense) (Polygonum amplexicaule var. sinense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Rau răm (Polygonaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ củ hoặc toàn cây, nổi bật với nhóm hoạt chất anthraquinon (emodin, chrysophanol), stilben glycosid, resveratrol và tanin.

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc
Chút chít
Thuốc Nam

Chút chít

Rumex acetosa

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Bài này nói về một loài thực vật. Các nghĩa khác, xem bài Chút chít (định hướng). Cây chút chít là một loài cây thân thảo sống lâu năm, mọc rất phổ biến tại các bãi cỏ ở phần lớn các khu vực của châu Âu và nó cũng được trồng làm một loại rau ăn lá. Nó là một loại cây thân mảnh ca...

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc
Đại hoàng webbianum (Rheum webbianum)
Đông dược

Đại hoàng webbianum (Rheum webbianum)

Rheum webbianum

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Đại hoàng webbianum (Rheum webbianum) (Rheum webbianum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Rau răm (Polygonaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ hoặc toàn cây, nổi bật với nhóm hoạt chất anthraquinon (emodin, chrysophanol), stilben glycosid, resveratrol và tanin.

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc
Fallopia denticulata
Thuốc Nam

Dược liệu Fallopia denticulata (họ Rau răm)

Fallopia denticulata

Họ Rau răm · Rễ củ hoặc toàn cây

Dược liệu Fallopia denticulata (họ Rau răm) (Fallopia denticulata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Rau răm (Polygonaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ củ hoặc toàn cây, nổi bật với nhóm hoạt chất anthraquinon (emodin, chrysophanol), stilben glycosid, resveratrol và tanin.

Thanh nhiệt & Mát ganGội đầu & Dưỡng tóc thảo mộc