Rau má (Centella asiatica)
Rau má (Centella asiatica)Ảnh: 古國順 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần R

Rau má

Centella asiatica

Rau má hay tích tuyết thảo hoặc lôi công thảo (danh pháp hai phần: Centella asiatica) là một loài cây một năm thân thảo trong phân họ Mackinlayoideae của họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc Australia, các đảo Thái Bình Dương, New Guinea, Melanesia, Malesia và châu Á. Nó được sử d...

Họ thực vật
Họ Hoa tán (Apiaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Gotu Kola · Liên tiền thảo · Tích tuyết thảo
Tên vị thuốc (Dược điển)
Herba Centellae
Bộ phận dùng
Toàn cây
Tính vị
Tính hàn, vị đắng hơi ngọt
Quy kinh
Can, Tỳ, Vị
Nhóm hoạt chất chính
Triterpenoid pentacyclic (asiaticosid, madecassosid, acid asiatic, acid madecassic)

1. Tổng quan và danh pháp

Rau má hay tích tuyết thảo hoặc lôi công thảo (danh pháp hai phần: Centella asiatica) là một loài cây một năm thân thảo trong phân họ Mackinlayoideae của họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc Australia, các đảo Thái Bình Dương, New Guinea, Melanesia, Malesia và châu Á. Nó được sử dụng như một loại rau cũng như trong y học Ayurveda và y học cổ truyền Trung Hoa. Tên khoa học đồng nghĩa là Hydrocotyle asiatica L., Trisanthus cochinchinensis Lour.

Tên gọi khác và đồng danh: Tích tuyết thảo, Liên tiền thảo, Gotu Kola.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Rau má mang danh pháp hai phần chuẩn là Centella asiatica, trực thuộc Chi Rau má (Centella) nằm trong Họ Hoa tán (Apiaceae).

Các loài cùng chi Centella và cùng Họ Hoa tán thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Centella asiatica dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Centella.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Triterpenoid pentacyclic (asiaticosid, madecassosid, acid asiatic, acid madecassic).
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Thanh nhiệt lợi thấp, làm mát cơ thể; chiết xuất Cica (asiaticosid/madecassosid) cực kỳ nổi tiếng trong dược mỹ phẩm phục hồi da.

  • Tính vị tham khảo: Vị đắng hơi ngọt, tính mát.
  • Quy kinh tham khảo: Can, Tỳ, Thận.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Chăm sóc da & Chống oxy hoá, Trà thảo mộc dưỡng sinh.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Centella và Họ Hoa tán tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm triterpenoid pentacyclic (asiaticosid, madecassosid, acid asiatic, acid madecassic), bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Centella asiatica), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa tán)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Rau má.

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Carum buriaticum (họ Hoa tán)
Thuốc Nam

Dược liệu Carum buriaticum (họ Hoa tán)

Carum buriaticum

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Dược liệu Carum buriaticum (họ Hoa tán) (Carum buriaticum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là rễ củ và quả chín, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.

Hỗ trợ tiêu hoáĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Chamaesium paradoxum
Thuốc Nam

Dược liệu Chamaesium paradoxum (họ Hoa tán)

Chamaesium paradoxum

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Dược liệu Chamaesium paradoxum (họ Hoa tán) (Chamaesium paradoxum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là rễ củ và quả chín, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.

Hỗ trợ tiêu hoáĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Đương quy
Đông dược1 SP

Đương quy

Angelica sinensis

Họ Hoa tán · Rễ củ

Đương quy (Angelica sinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, nổi bật với nhóm hoạt chất z-ligustilid, acid ferulic, polysaccharide đương quy và coumarin.

Hoạt huyết & Lưu thông tuần hoànĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Cần tây
Thuốc Nam

Cần tây

Apium graveolens

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Cần tây, danh pháp khoa học Apium graveolens, là một loài thực vật thuộc họ Hoa tán. Loài này được Carl von Linné mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Chuyển hoá Mỡ máu & Bền mạchHỗ trợ tiêu hoá
Rau mùi
Thuốc Nam

Rau mùi

Coriandrum sativum

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Ngò rí hay còn gọi là ngò, ngò suôn, hồ tuy, mùi tui, mùi ta, nguyên tuy, hương tuy, là loài cây thân thảo sống hằng năm thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc bản địa từ Tây Nam Á về phía tây đến tận châu Phi.

Lá tắm dịu da & Sát khuẩn tự nhiênHỗ trợ tiêu hoá
Thì là
Thuốc Nam

Thì là

Anethum graveolens

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Thì là hay thìa là là một loài cây lấy lá làm gia vị và lấy hạt làm thuốc được sử dụng rất phổ biến ở châu Á và vùng Địa Trung Hải.

Hỗ trợ tiêu hoáĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ