Kế sữa (Milk Thistle) (Silybum marianum)
Kế sữa (Milk Thistle) (Silybum marianum)Ảnh: Juan Carlos Garcia Morales · CC BY-NC · Nguồn gốc
Thảo dược Quốc tếVần K

Kế sữa (Milk Thistle)

Silybum marianum

Kế sữa (Milk Thistle) (Silybum marianum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả bế (hạt chín), nổi bật với nhóm hoạt chất phức hợp flavonolignan silymarin (silybin a/b, isosilybin, silychristin, silydianin) và taxifolin.

Họ thực vật
Họ Cúc (Asteraceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Carduus marianus · Cúc gai · Kế sữa · Milk Thistle
Bộ phận dùng
Quả bế (hạt chín)
Tính vị
Tính mát, vị đắng nhẹ
Quy kinh
Can, Đởm
Nhóm hoạt chất chính
Phức hợp flavonolignan Silymarin (silybin A/B, isosilybin, silychristin, silydianin) và taxifolin

1. Tổng quan và danh pháp

Kế sữa (tên khoa học: Silybum marianum), còn được gọi là kế thánh, kế đức mẹ, cúc gai, là một loài thực vật có hoa trong họ Cúc. Được (L.) Gaertn. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1791.

Tên gọi khác và đồng danh: Milk Thistle, Cúc gai, Carduus marianus, Kế sữa, Silybum marianum.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Kế sữa (Milk Thistle) mang danh pháp hai phần chuẩn là Silybum marianum, trực thuộc Chi Kế sữa (Silybum) nằm trong Họ Cúc (Asteraceae).

Các loài cùng chi Silybum và cùng Họ Cúc thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Silybum marianum dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả bế (hạt chín)) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Silybum.

Loài có nguồn gốc từ các vùng sinh thái đặc trưng trên thế giới, hiện được trồng quy mô dược dụng và chiết xuất chuẩn hoá phục vụ ngành thực phẩm bảo vệ sức khoẻ và dược mỹ phẩm toàn cầu.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả bế (hạt chín).
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Phức hợp flavonolignan Silymarin (silybin A/B, isosilybin, silychristin, silydianin) và taxifolin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Chiết xuất thảo dược chuẩn hoá phổ biến hàng đầu thế giới trong các sản phẩm TPBVSK hỗ trợ chống oxy hoá và bảo vệ tế bào gan.

  • Tính vị tham khảo: Vị đắng nhẹ, tính mát.
  • Quy kinh tham khảo: Can, Đởm.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Silybum và Họ Cúc tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm phức hợp flavonolignan silymarin (silybin a/b, isosilybin, silychristin, silydianin) và taxifolin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Silybum marianum), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Sản phẩm từ Kế sữa (Milk Thistle) trên sàn Herbal.vn

Các sản phẩm thảo dược, trà dược liệu và chế phẩm chính hãng có liên quan đến dược liệu này.

Tìm thêm trên sàn →

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cúc)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Kế sữa (Milk Thistle).

Xem toàn bộ họ →
Ainsliaea pertyoides
Thuốc Nam

Ánh lệ pertyoides (Ainsliaea pertyoides)

Ainsliaea pertyoides

Họ Cúc · Toàn cây trên mặt đất hoặc cụm hoa

Ánh lệ pertyoides (Ainsliaea pertyoides) (Ainsliaea pertyoides) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất hoặc cụm hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất sesquiterpen lacton, flavonoid, tinh dầu monoterpen, acid chlorogenic và inulin.

Thanh nhiệt & Mát ganChăm sóc da & Chống oxy hoá
Dương kỳ thảo ptarmicoides (Achillea ptarmicoides)
Thuốc Nam

Dương kỳ thảo ptarmicoides (Achillea ptarmicoides)

Achillea ptarmicoides

Họ Cúc · Toàn cây trên mặt đất hoặc cụm hoa

Dương kỳ thảo ptarmicoides (Achillea ptarmicoides) (Achillea ptarmicoides) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất hoặc cụm hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất sesquiterpen lacton, flavonoid, tinh dầu monoterpen, acid chlorogenic và inulin.

Thanh nhiệt & Mát ganChăm sóc da & Chống oxy hoá
Atiso
Thuốc Nam1 SP

Atiso

Cynara scolymus

Họ Cúc · Lá, cụm hoa và rễ

Atiso (Cynara scolymus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, cụm hoa và rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất cynarin (acid 1,3-dicaffeoylquinic), luteolin-7-glucosid, acid chlorogenic và inulin.

Chuyển hoá Mỡ máu & Bền mạchBảo vệ gan & Hạ men gan
Cải cúc (Tần ô)
Thuốc Nam1 SP

Cải cúc (Tần ô)

Glebionis coronaria

Họ Cúc · Toàn cây non trên mặt đất

Cải cúc (Tần ô) (Glebionis coronaria) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây non trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất acid chlorogenic, flavonoid rutin, beta-caroten, tinh dầu thơm và chất xơ hoà tan.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Thanh hao hoa vàng
Thuốc Nam1 SP

Thanh hao hoa vàng

Artemisia annua

Họ Cúc · Lá và ngọn mang nụ hoa

Thanh hao hoa vàng, thanh cao hoa vàng, ngải hoa vàng, ngải si (danh pháp hai phần: Artemisia annua) là một loài ngải bản địa của vùng châu Á ôn đới nhưng nay hiện diện nhiều nơi trên thế giới, gồm cả các phần của Bắc Mỹ. Tại Việt Nam, cây thanh hao hoa vàng mọc hoang và được trồ...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cúc tím (Echinacea)
Quốc tế

Cúc tím (Echinacea)

Echinacea purpurea

Họ Cúc · Phần trên mặt đất lúc nở hoa và rễ

Cúc tím (Echinacea) (Echinacea purpurea) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cúc (Asteraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là phần trên mặt đất lúc nở hoa và rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất acid chicoric, acid caftaric, alkylamid, echinacosid và arabinogalactan polysaccharide.

Hô hấp & Dịu cổ họngChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK