Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.

Xạ đen (Celastrus hindsii)
Celastrus hindsii
Bộ phận dùng: Thân cành và lá · Tính vị: Tính mát, vị hơi đắng chát hậu ngọt

Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Celastrus paniculatus
Bộ phận dùng: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Đọt non và lá non có màu tím hồng sẫm đặc trưng, phiến lá già dày màu xanh đậm, mép lá có răng cưa nông rõ ở nửa trên.
Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Ngọn non màu xanh nhạt hoàn toàn không có sắc tím, phiến lá mỏng hơn, mép lá gần như nguyên ít răng cưa.
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Thân gỗ leo cắt ngang ban đầu trắng ngà, sau vài phút tiếp xúc không khí tiết nhựa oxy hoá chuyển màu đen sẫm rõ rệt.
Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Mặt cắt thân gỗ màu trắng vàng sáng, để ngoài không khí không chuyển màu đen mực.
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Lá khô giòn chậm, giữ màu xanh xám đen hoặc nâu sẫm, mùi thơm ngái dịu; thân khô mặt cắt có vân tia gỗ sẫm.
Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Lá khô giòn vụn nhanh, ngả màu vàng úa như lá rụng, hầu như không có mùi thơm đặc trưng.
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Nước sắc có màu nâu sẫm trong trẻo, vị hơi chát đắng nhẹ sau ngọt hậu rất dễ uống.
Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Nước sắc màu vàng nhạt lợt lạt, mùi hơi ngái nhạt không đọng hậu vị.
Xạ đen (Celastrus hindsii)
Được nghiên cứu dược lý bài bản tại Học viện Quân y về nhóm hợp chất chống oxy hoá và thanh nhiệt tiêu độc.
Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Chủ yếu dùng hạn chế trong kinh nghiệm dân gian địa phương, hoạt lực sinh học thấp hơn.
| Tiêu chí nhận biết | Xạ đen (Celastrus hindsii) | Xạ vàng / Dây gối cùng chi |
|---|---|---|
| Màu sắc ngọn và lá non tươi | Đọt non và lá non có màu tím hồng sẫm đặc trưng, phiến lá già dày màu xanh đậm, mép lá có răng cưa nông rõ ở nửa trên. | Ngọn non màu xanh nhạt hoàn toàn không có sắc tím, phiến lá mỏng hơn, mép lá gần như nguyên ít răng cưa. |
| Nhựa thân khi cắt tươi | Thân gỗ leo cắt ngang ban đầu trắng ngà, sau vài phút tiếp xúc không khí tiết nhựa oxy hoá chuyển màu đen sẫm rõ rệt. | Mặt cắt thân gỗ màu trắng vàng sáng, để ngoài không khí không chuyển màu đen mực. |
| Đặc điểm lá và thân khi phơi khô | Lá khô giòn chậm, giữ màu xanh xám đen hoặc nâu sẫm, mùi thơm ngái dịu; thân khô mặt cắt có vân tia gỗ sẫm. | Lá khô giòn vụn nhanh, ngả màu vàng úa như lá rụng, hầu như không có mùi thơm đặc trưng. |
| Màu sắc và hương vị nước sắc | Nước sắc có màu nâu sẫm trong trẻo, vị hơi chát đắng nhẹ sau ngọt hậu rất dễ uống. | Nước sắc màu vàng nhạt lợt lạt, mùi hơi ngái nhạt không đọng hậu vị. |
| Giá trị ứng dụng | Được nghiên cứu dược lý bài bản tại Học viện Quân y về nhóm hợp chất chống oxy hoá và thanh nhiệt tiêu độc. | Chủ yếu dùng hạn chế trong kinh nghiệm dân gian địa phương, hoạt lực sinh học thấp hơn. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Khi mua xạ đen khô, ưu tiên sản phẩm thu hái phần lá bánh tẻ kết hợp cành non sấy lạnh hoặc phơi râm giữ màu xanh đen tự nhiên, không mua loại toàn khúc thân gỗ già to ít hoạt chất.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COABài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Nấm Lim Xanh tự nhiên · Nấm Linh Chi đỏ nuôi trồng chuẩn
Phân biệt Nấm Lim Xanh rừng và Nấm Linh Chi đỏ nuôi trồng
Nấm lim xanh bản chất là loài linh chi đặc hữu mọc trên thân và rễ gỗ lim xanh mục trong rừng nguyên sinh Trường Sơn - Tây Nguyên, mang hình thái hoang dã khác rõ với linh chi nuôi trồng trên giá thể mùn cưa chuẩn hoá.
