Chi Gynostemma ở vùng núi đá vôi Việt Nam có nhiều loài dây leo tua cuốn mang lá kép chân vịt 3, 5 hoặc 7-9 lá chét; trong đó loài 5 lá (Gynostemma pentaphyllum) được chuẩn hoá rộng rãi nhất.

Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Gynostemma pentaphyllum
Bộ phận dùng: Toàn cây phần trên mặt đất · Tính vị: Tính mát, vị đắng thanh hậu ngọt

Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Gynostemma yixingense
Bộ phận dùng: Quả, hạt hoặc dây lá
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Mỗi cuống lá mang 5 lá chét xếp hình chân vịt (1 lá giữa lớn nhất, 2 cặp lá bên nhỏ dần), tua cuốn mọc ở nách lá.
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Mỗi cuống lá mang 7 (đôi khi 9) lá chét, cây sinh khối dây lá thường khoẻ và rậm rạp hơn.
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Khi sấy xanh đúng kỹ thuật có mùi thơm thanh đặc trưng rất dễ chịu, cọng mảnh màu xanh rêu.
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Mùi hơi ngái cỏ rõ hơn, cọng dây thường to thô hơn loài 5 lá.
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Nhấp ngụm đầu vị hơi đắng nhẹ nơi đầu lưỡi nhưng nuốt xuống đọng vị ngọt thanh mát rất rõ ở cổ họng (tiền khổ hậu cam).
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Vị đắng gắt đậm kéo dài từ đầu đến cuối, ít hậu ngọt nên kén người uống hơn.
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Loài chính thống được nghiên cứu quốc tế và Việt Nam định danh hơn 80 saponin gypenosid tương đồng cấu trúc ginsenosid.
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Vẫn chứa nhóm saponin triterpenoid nhưng thành phần tỷ lệ gypenosid biến động theo từng loài phụ.
Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm)
Giảo cổ lam thật thuộc họ Bầu bí: tua cuốn mọc ở nách lá, quả khô tròn nhỏ cỡ hạt đậu đen có đài tồn tại.
Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi
Cây vác (Cayratia, họ Nho) dễ bị trộn giả có tua cuốn mọc đối diện với lá chứ không mọc trong nách lá — tuyệt đối không uống nhầm.
| Tiêu chí nhận biết | Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm) | Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi |
|---|---|---|
| Cấu trúc lá kép chân vịt | Mỗi cuống lá mang 5 lá chét xếp hình chân vịt (1 lá giữa lớn nhất, 2 cặp lá bên nhỏ dần), tua cuốn mọc ở nách lá. | Mỗi cuống lá mang 7 (đôi khi 9) lá chét, cây sinh khối dây lá thường khoẻ và rậm rạp hơn. |
| Mùi hương dược liệu sấy khô | Khi sấy xanh đúng kỹ thuật có mùi thơm thanh đặc trưng rất dễ chịu, cọng mảnh màu xanh rêu. | Mùi hơi ngái cỏ rõ hơn, cọng dây thường to thô hơn loài 5 lá. |
| Vị nước hãm trà | Nhấp ngụm đầu vị hơi đắng nhẹ nơi đầu lưỡi nhưng nuốt xuống đọng vị ngọt thanh mát rất rõ ở cổ họng (tiền khổ hậu cam). | Vị đắng gắt đậm kéo dài từ đầu đến cuối, ít hậu ngọt nên kén người uống hơn. |
| Tài liệu nghiên cứu chuẩn hoá | Loài chính thống được nghiên cứu quốc tế và Việt Nam định danh hơn 80 saponin gypenosid tương đồng cấu trúc ginsenosid. | Vẫn chứa nhóm saponin triterpenoid nhưng thành phần tỷ lệ gypenosid biến động theo từng loài phụ. |
| Cảnh giác nhầm cây họ Nho (Cây vác) | Giảo cổ lam thật thuộc họ Bầu bí: tua cuốn mọc ở nách lá, quả khô tròn nhỏ cỡ hạt đậu đen có đài tồn tại. | Cây vác (Cayratia, họ Nho) dễ bị trộn giả có tua cuốn mọc đối diện với lá chứ không mọc trong nách lá — tuyệt đối không uống nhầm. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Kiểm tra nhanh khi mua giảo cổ lam nguyên cành lá khô: ngâm vài cọng vào bát nước ấm cho nở ra để đếm rõ 5 lá chét răng cưa và nếm thử vị đắng thanh chuyển hậu ngọt đặc trưng.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COASản phẩm dược liệu liên quan trên sàn
Các sản phẩm chính hãng liên quan đến Giảo cổ lam 5 lá (Ngũ diệp sâm) và Các loài Giảo cổ lam 7 lá / cùng chi.
Bài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii) · Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Phân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.

