Trong các giống trồng làm cảnh và làm thuốc ở Việt Nam, chỉ có đinh lăng lá nhỏ (đinh lăng nếp) mới là nguồn dược liệu chính thống có hàm lượng saponin và hương thơm cao.

Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Polyscias fruticosa
Bộ phận dùng: Rễ củ và lá · Tính vị: Tính mát (lá) đến hơi ấm (rễ sao), vị ngọt hơi đắng thơm

Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Heptapleurum heptaphyllum
Bộ phận dùng: Rễ củ, thân rễ và lá
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Lá kép lông chim 2-3 lần xẻ thuỳ rất sâu và mảnh nhỏ nhọn sắc như răng cưa nhuyễn, nhìn thanh mảnh xoăn nhẹ.
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Phiến lá to bản rộng hoặc tròn hình đĩa, ít xẻ thuỳ sâu hoặc chỉ khía răng cưa cạn ở mép.
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Sinh trưởng chậm, sau 5-7 năm củ rễ vẫn vừa phải nhưng vỏ rễ dày mềm màu vàng ngà, bẻ ra thơm ngát đặc trưng.
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Lớn rất nhanh, rễ to thô nhiều lõi gỗ cứng nhạt, lớp vỏ rễ mỏng và ít mùi thơm.
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Giàu saponin triterpenoid nhóm oleanan, khoảng 20 acid amin cùng vitamin nhóm B và C.
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Hàm lượng saponin và chất chiết dược học thấp hơn nhiều so với giống lá nhỏ.
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Lá sao khô thơm nức như mùi cốm; rễ ngâm cho màu vàng hổ phách sáng trong, vị ngọt hơi đắng dịu.
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Nước hãm mùi ngái nhạt, vị lợ ít thơm.
Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa)
Dùng cả lá (pha trà, gối đầu trẻ nhỏ, nấu canh) và rễ củ 3-5 năm tuổi trở lên làm thuốc bổ.
Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm
Chủ yếu trồng làm cây xanh trang trí nội ngoại thất, hầu như không thu mua làm dược liệu.
| Tiêu chí nhận biết | Đinh lăng nếp lá nhỏ (Polyscias fruticosa) | Đinh lăng lá to / Cây cảnh họ Nhân sâm |
|---|---|---|
| Hình dạng phiến lá chét | Lá kép lông chim 2-3 lần xẻ thuỳ rất sâu và mảnh nhỏ nhọn sắc như răng cưa nhuyễn, nhìn thanh mảnh xoăn nhẹ. | Phiến lá to bản rộng hoặc tròn hình đĩa, ít xẻ thuỳ sâu hoặc chỉ khía răng cưa cạn ở mép. |
| Vỏ rễ và tốc độ sinh trưởng | Sinh trưởng chậm, sau 5-7 năm củ rễ vẫn vừa phải nhưng vỏ rễ dày mềm màu vàng ngà, bẻ ra thơm ngát đặc trưng. | Lớn rất nhanh, rễ to thô nhiều lõi gỗ cứng nhạt, lớp vỏ rễ mỏng và ít mùi thơm. |
| Hàm lượng hoạt chất saponin | Giàu saponin triterpenoid nhóm oleanan, khoảng 20 acid amin cùng vitamin nhóm B và C. | Hàm lượng saponin và chất chiết dược học thấp hơn nhiều so với giống lá nhỏ. |
| Mùi vị khi pha trà hoặc ngâm | Lá sao khô thơm nức như mùi cốm; rễ ngâm cho màu vàng hổ phách sáng trong, vị ngọt hơi đắng dịu. | Nước hãm mùi ngái nhạt, vị lợ ít thơm. |
| Ứng dụng thực tế | Dùng cả lá (pha trà, gối đầu trẻ nhỏ, nấu canh) và rễ củ 3-5 năm tuổi trở lên làm thuốc bổ. | Chủ yếu trồng làm cây xanh trang trí nội ngoại thất, hầu như không thu mua làm dược liệu. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Khi mua rễ đinh lăng khô thái lát, hãy chọn phần vỏ rễ hoặc lát rễ nhỏ đường kính 1-2cm của giống đinh lăng nếp vì hoạt chất saponin tập trung ở lớp vỏ rễ cao hơn nhiều so với lõi gỗ giữa củ to.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COABài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii) · Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Phân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.
