Mạch môn và Thiên môn thường song hành thành cặp 'Nhị đông' trong các phương dưỡng âm nhuận phế, nhưng hình dáng rễ củ và chiều sâu tác động hàn - lương cần phân biệt rõ.

Mạch môn đông
Ophiopogon japonicus
Bộ phận dùng: Rễ củ và thân rễ · Tính vị: Tính hơi hàn, vị ngọt hơi đắng

Thiên môn đông
Asparagus cochinchinensis
Bộ phận dùng: Rễ củ và thân rễ · Tính vị: Tính đại hàn, vị ngọt đắng
Bảng đối chiếu đặc điểm nhận biết
Mạch môn đông
Củ nhỏ xinh hình thoi nhọn hai đầu như hạt lúa mạch mập (dài chỉ 1,5-3cm), màu vàng trắng trong dẻo.
Thiên môn đông
Củ to và dài hơn hẳn (dài 5-12cm, đường kính 0,5-1,5cm), hơi cong thuôn, màu vàng nâu hổ phách trong mờ và dính dẻo hơn.
Mạch môn đông
Vị ngọt hơi đắng, tính hơi hàn (vi hàn) — êm dịu, ít gây nề trệ tỳ vị hơn.
Thiên môn đông
Vị ngọt đắng, tính đại hàn — sức tư âm giáng hoả mạnh và lạnh hơn nhiều so với mạch môn.
Mạch môn đông
Quy kinh Phế, Vị và Tâm: vừa nhuận phế dưỡng vị âm, vừa thanh tâm trừ phiền (trị mất ngủ bứt rứt do tâm nhiệt).
Thiên môn đông
Quy kinh Phế và Thận: đi thẳng xuống tư bổ thận âm và thanh phế hoả sâu (trị ho khan âm hư lâu ngày, đạo hãn, táo bón khô nhiệt).
Mạch môn đông
Cổ phương yêu cầu đồ mềm rút bỏ lõi gỗ mảnh ở giữa củ để tránh gây phiền muộn đầy tức ngực và giúp chiết chất tốt hơn.
Thiên môn đông
Cũng đồ chín bóc vỏ ngoài và rút bỏ lõi xơ cứng ở tâm rễ trước khi phơi sấy dẻo.
Mạch môn đông
Người tỳ vị hư hàn đang tiêu chảy hoặc ho đờm trắng loãng nhiều.
Thiên môn đông
Do tính đại hàn và nhiều chất nhầy nề trệ nên càng phải kiêng kỹ ở người bụng lạnh ăn kém đi ngoài phân nát.
| Tiêu chí nhận biết | Mạch môn đông | Thiên môn đông |
|---|---|---|
| Hình dạng và kích thước rễ củ khô | Củ nhỏ xinh hình thoi nhọn hai đầu như hạt lúa mạch mập (dài chỉ 1,5-3cm), màu vàng trắng trong dẻo. | Củ to và dài hơn hẳn (dài 5-12cm, đường kính 0,5-1,5cm), hơi cong thuôn, màu vàng nâu hổ phách trong mờ và dính dẻo hơn. |
| Tính vị và Độ hàn lạnh | Vị ngọt hơi đắng, tính hơi hàn (vi hàn) — êm dịu, ít gây nề trệ tỳ vị hơn. | Vị ngọt đắng, tính đại hàn — sức tư âm giáng hoả mạnh và lạnh hơn nhiều so với mạch môn. |
| Quy kinh khác biệt | Quy kinh Phế, Vị và Tâm: vừa nhuận phế dưỡng vị âm, vừa thanh tâm trừ phiền (trị mất ngủ bứt rứt do tâm nhiệt). | Quy kinh Phế và Thận: đi thẳng xuống tư bổ thận âm và thanh phế hoả sâu (trị ho khan âm hư lâu ngày, đạo hãn, táo bón khô nhiệt). |
| Sơ chế rút lõi (Khử tâm) | Cổ phương yêu cầu đồ mềm rút bỏ lõi gỗ mảnh ở giữa củ để tránh gây phiền muộn đầy tức ngực và giúp chiết chất tốt hơn. | Cũng đồ chín bóc vỏ ngoài và rút bỏ lõi xơ cứng ở tâm rễ trước khi phơi sấy dẻo. |
| Đối tượng cần kiêng | Người tỳ vị hư hàn đang tiêu chảy hoặc ho đờm trắng loãng nhiều. | Do tính đại hàn và nhiều chất nhầy nề trệ nên càng phải kiêng kỹ ở người bụng lạnh ăn kém đi ngoài phân nát. |
Kinh nghiệm chọn mua thực tế
Khi pha trà dưỡng giọng hàng ngày cho người nói nhiều, chọn Mạch môn đã rút lõi kết hợp Cát cánh sẽ ôn hoà dễ chịu cho dạ dày hơn Thiên môn đông.
Kiểm tra nguồn gốc lô hàng, hạn dùng và hồ sơ kiểm nghiệm chất lượng sản phẩm trên sàn.
Tra cứu số lô & chứng từ kiểm nghiệm COASản phẩm dược liệu liên quan trên sàn
Các sản phẩm chính hãng liên quan đến Mạch môn đông và Thiên môn đông.
Bài phân biệt dược liệu khác
Xem tất cảBa kích tím · Ba kích trắng / Dây ruột gà
Phân biệt Ba kích tím và Ba kích trắng
Trên thị trường dược liệu ngâm, ba kích tím (loài chuẩn Morinda officinalis có thịt củ ánh tím giàu anthocyanin) và ba kích trắng hoặc các loài Morinda mọc hoang dễ bị nhầm lẫn nếu chỉ nhìn vỏ ngoài.
Sâm Ngọc Linh (Sâm Việt Nam) · Tam thất hoang / Vũ diệp tam thất
Phân biệt Sâm Ngọc Linh và Tam thất hoang
Cả hai đều thuộc chi Panax mang thân rễ có đốt sẹo như đốt trúc khiến người mua rất dễ bị nhầm lẫn với mức chênh lệch giá trị kinh tế rất lớn.
Cà gai leo (Solanum procumbens) · Cà dại hoa trắng (Solanum torvum)
Phân biệt Cà gai leo chuẩn và Cà dại hoa trắng
Cà gai leo và cà dại hoa trắng đều là cây có gai thuộc chi Solanum mọc phổ biến ở nông thôn Việt Nam nhưng hình thái thân, gai và công năng hoàn toàn khác biệt.
Xạ đen (Celastrus hindsii) · Xạ vàng / Dây gối cùng chi
Phân biệt Xạ đen Hoà Bình và Xạ vàng
Trong nhóm cây 'xạ' theo cách gọi của đồng bào Mường Hoà Bình, xạ đen chuẩn (Celastrus hindsii) có hàm lượng polyphenol, flavonoid và quinon đặc trưng cao hơn hẳn các loài xạ vàng mọc lẫn.

