Thuốc lào (Nicotiana rustica)
Thuốc lào (Nicotiana rustica)Ảnh: Ana Mireya Guerrero G. · CC BY-NC-SA · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần T

Thuốc lào

Nicotiana rustica

Thuốc lào (danh pháp hai phần: Nicotiana rustica) là một loài thực vật thuộc chi Thuốc lá (Nicotiana). Loài này có hàm lượng nicotin rất cao. Lá của nó ngoài việc dùng để hút còn sử dụng rộng rãi trong việc sản xuất các thuốc trừ dịch hại hữu cơ. Thuốc lào có hàm lượng nicotin kh...

Họ thực vật
Họ Cà (Solanaceae)
Bộ phận dùng
Quả chín, cành lá hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid

1. Tổng quan và danh pháp

Thuốc lào (danh pháp hai phần: Nicotiana rustica) là một loài thực vật thuộc chi Thuốc lá (Nicotiana). Loài này có hàm lượng nicotin rất cao. Lá của nó ngoài việc dùng để hút còn sử dụng rộng rãi trong việc sản xuất các thuốc trừ dịch hại hữu cơ. Thuốc lào có hàm lượng nicotin khoảng 9%, cao hơn nhiều so với thuốc lá thông thường (khoảng 1 - 3%).

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Thuốc lào mang danh pháp hai phần chuẩn là Nicotiana rustica, trực thuộc Chi Thuốc lá (Nicotiana) nằm trong Họ Cà (Solanaceae).

Các loài cùng chi Nicotiana và cùng Họ Cà thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Nicotiana rustica dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả chín, cành lá hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Nicotiana.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả chín, cành lá hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Thuốc lào (Nicotiana rustica) được ghi nhận sử dụng bộ phận quả chín, cành lá hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Nicotiana và Họ Cà tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Nicotiana rustica), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cà)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Thuốc lào.

Xem toàn bộ họ →
Thuốc lá
Thuốc Nam

Thuốc lá

Nicotiana tabacum

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cây thuốc lá (danh pháp hai phần: Nicotiana tabacum) là cây thuộc họ Cà. Đây là loài được trồng phổ biến nhất của chi Thuốc lá, lá dùng để chế biến các sản phẩm thuốc lá. Cây cao từ 1 m đến 2 m. Cây thuốc lá được cho là có nguồn gốc từ các loài Nicotiana hoang dại, là dòng lai củ...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Khoai tây
Thuốc Nam

Khoai tây

Solanum tuberosum

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Khoai tây (danh pháp hai phần: Solanum tuberosum) là một loài cây nông nghiệp ngắn ngày thuộc họ Cà (Solanaceae) được trồng lấy củ chứa tinh bột. Chúng là loại cây trồng lấy củ rộng rãi nhất thế giới và là loại cây trồng phổ biến thứ tư về mặt sản lượng tươi – xếp sau lúa, lúa mì...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cà tím
Thuốc Nam

Cà tím

Solanum melongena

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà tím (danh pháp hai phần: Solanum melongena) là một loài cây thuộc họ Cà với quả cùng tên gọi, nói chung được sử dụng làm một loại rau trong ẩm thực. Cà tím có quan hệ họ hàng gần gũi với cà chua, khoai tây, cà dừa, cà pháo và có nguồn gốc ở miền Nam Ấn Độ và Sri Lanka. Cà tím ...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cà gai leo
Thuốc Nam1 SP

Cà gai leo

Solanum procumbens

Họ Cà · Dây thân, cành lá và rễ

Cà gai leo (tên khoa học: Solanum procumbens), còn có tên khác là cà gai dây, cà vạnh, cà quýnh, cà lù, cà bò, cà Hải Nam, cà quạnh, quánh, gai cườm, là loài thực vật thuộc họ Solanaceae. Loài này phân bố ở các tỉnh miền Bắc cho đến Huế tại Việt Nam, Lào, Campuchia, Trung Quốc (Q...

Bảo vệ gan & Hạ men ganXương khớp & Phong thấp
Sâm Ấn Độ (Ashwagandha)
Quốc tế1 SP

Sâm Ấn Độ (Ashwagandha)

Withania somnifera

Họ Cà · Rễ củ

Sâm Ấn Độ (Ashwagandha) (Withania somnifera) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là rễ củ, nổi bật với nhóm hoạt chất withanolid (withaferin a, withanosid iv, v), sitoindosid và alkaloid.

Mất ngủ & Căng thẳng thần kinhChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Kỷ tử (Câu kỷ tử)
Đông dược

Kỷ tử (Câu kỷ tử)

Lycium barbarum

Họ Cà · Quả chín phơi sấy khô

Kỷ tử (Câu kỷ tử) (Lycium barbarum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là quả chín phơi sấy khô, nổi bật với nhóm hoạt chất lycium barbarum polysaccharide (lbp), zeaxanthin dipalmitat, betain và vitamin c.

Dưỡng âm & Sinh tân chỉ khátTrà thảo mộc dưỡng sinh