Sơn đôn (Amalocalyx microlobus)
Sơn đôn (Amalocalyx microlobus)Ảnh: Wikimedia Commons Botanical Archive · CC BY-SA · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần S

Sơn đôn

Amalocalyx microlobus

Sơn đôn (Amalocalyx microlobus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Bộ phận dùng
Lá, vỏ thân hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid

1. Tổng quan và danh pháp

Sơn đôn (danh pháp khoa học: Amalocalyx microlobus) là một loài thực vật có hoa trong họ La bố ma. Loài này được Pierre ex Spire mô tả khoa học đầu tiên năm 1905. Loài này phân bố ở Vân Nam (Trung Quốc), Việt Nam, Lào, Thái Lan. Tiếng Trung gọi là Mao xa đằng (毛车藤).

Tên gọi khác và đồng danh: Amalocalyx microlobus.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Sơn đôn mang danh pháp hai phần chuẩn là Amalocalyx microlobus, trực thuộc Chi Sơn đôn (Amalocalyx) nằm trong Họ Trúc đào (Apocynaceae).

Các loài cùng chi Amalocalyx và cùng Họ Trúc đào thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Amalocalyx microlobus dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, vỏ thân hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Amalocalyx.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, vỏ thân hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Sơn đôn (Amalocalyx microlobus) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, vỏ thân hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tuần hoàn & Mạch máu, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Amalocalyx và Họ Trúc đào tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Amalocalyx microlobus), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Trúc đào)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Sơn đôn.

Xem toàn bộ họ →
Cổ quả asiaticum (Trachelospermum asiaticum)
Thuốc Nam

Cổ quả asiaticum (Trachelospermum asiaticum)

Trachelospermum asiaticum

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Cổ quả asiaticum (Trachelospermum asiaticum) (Trachelospermum asiaticum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Alyxia siamensis
Thuốc Nam

Dây ngôn siamensis (Alyxia siamensis)

Alyxia siamensis

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dây ngôn siamensis (Alyxia siamensis) (Alyxia siamensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Lài trâu tán
Thuốc Nam

Lài trâu tán

Tabernaemontana corymbosa

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Lài trâu tán, lài trâu tụ tán hay lài trâu hoa ngù (danh pháp khoc học: Tabernaemontana corymbosa) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Brunei, Trung Quốc, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Dây thìa canh
Đông dược

Dây thìa canh

Gymnema sylvestre

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dây thìa canh, dây muôi hay lõa ti rừng (danh pháp hai phần: Gymnema sylvestre) là một loài cây thân thảo thuộc chi Lõa ti (Gymnema) họ Apocynaceae, bản địa của rừng nhiệt đới miền nam và miền trung Ấn Độ.

Hỗ trợ chuyển hoá đường huyếtChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Hoa sữa
Thuốc Nam

Hoa sữa

Alstonia scholaris

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Hoa sữa, hay còn gọi là mò cua, (danh pháp khoa học: Alstonia scholaris) là một loài thực vật nhiệt đới thường xanh thuộc chi Hoa sữa, họ La bố ma (Apocynaceae).

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Dừa cạn
Đông dược

Dừa cạn

Catharanthus roseus

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dừa cạn hay hải đằng, dương giác, bông dừa, bông dừa cạn, trường xuân hoa, hoa tứ quý (danh pháp hai phần: Catharanthus roseus) là một loài thực vật trong chi Catharanthus thuộc họ La bố ma (Apocynaceae). Nó là cây bản địa và đặc hữu của Madagascar. Các danh pháp đồng nghĩa có Vi...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu