Trúc đào (Nerium oleander)
Trúc đào (Nerium oleander)Ảnh: Cheng-wei, Liu (Jack) · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần T

Trúc đào

Nerium oleander

Đối với chi thuộc họ Lá thang (Polemoniaceae), xem bài Phlox. Trúc đào (danh pháp hai phần: Nerium oleander), là một loài cây bụi hay cây gỗ nhỏ, thường xanh trong họ La bố ma (Apocynaceae). Nó là loài duy nhất hiện tại được phân loại trong chi Nerium. Thành phố cổ Volubilis tại ...

Bộ phận dùng
Lá, vỏ thân hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid

1. Tổng quan và danh pháp

Đối với chi thuộc họ Lá thang (Polemoniaceae), xem bài Phlox. Trúc đào (danh pháp hai phần: Nerium oleander), là một loài cây bụi hay cây gỗ nhỏ, thường xanh trong họ La bố ma (Apocynaceae). Nó là loài duy nhất hiện tại được phân loại trong chi Nerium. Thành phố cổ Volubilis tại Bắc Phi lấy tên gọi theo tên gọi trong tiếng Latinh cổ cho loài cây này. Người Trung Quốc gọi nó là giáp trúc đào (夹竹桃). Trong truyện Vô Gia đình thì dịch giả Hà Mai Anh dịch là hùng quế. Nó là loài cây bản địa của một khu vực rộng từ Maroc và Bồ Đào Nha kéo dài về phía đông tới khu vực Địa Trung Hải và miền nam châu Á. Thông thường loài cây này mọc xung quanh các lòng suối khô. Nó cao tới 2–6 m, với các cành mọc gần như thẳng. Các lá mọc thành cặp hay trong các vòng xoắn gồm ba lá, các lá dày và bóng như da, màu lục sẫm, hình mũi mác hẹp, dài khoảng 5–21 cm và rộng 1-3,5 cm, các mép lá nhẵn. Hoa mọc thành cụm ở đầu mỗi cành; màu trắng, vàng hay hồng (tùy theo giống), đường kính 2,5–5 cm, tràng hoa 5 thùy với tua bao quanh ống tràng trung tâm của tràng hoa. Thông thường (nhưng không phải luôn luôn) thì hoa trúc đào có hương thơm. Quả là loại quả nang dài nhưng hẹp, kích thước dài 5–23 cm, nứt ra khi chín để giải phóng các hạt nhỏ phủ đầy lông tơ. Trong quá khứ, các cây có hương thơm đôi khi được coi là thuộc về một loài riêng biệt là N. odorum, nhưng đặc trưng này không ổn định và hiện nay người ta khôn

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Trúc đào mang danh pháp hai phần chuẩn là Nerium oleander, trực thuộc Chi Nerium (Nerium) nằm trong Họ Trúc đào (Apocynaceae).

Các loài cùng chi Nerium và cùng Họ Trúc đào thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Nerium oleander dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, vỏ thân hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Nerium.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, vỏ thân hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Trúc đào (Nerium oleander) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, vỏ thân hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tuần hoàn & Mạch máu, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Nerium và Họ Trúc đào tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Nerium oleander), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Trúc đào)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Trúc đào.

Xem toàn bộ họ →
Thảo mộc họ Trúc đào Ấn Độ (Nerium indicum)
Thuốc Nam

Thảo mộc họ Trúc đào Ấn Độ (Nerium indicum)

Nerium indicum

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Thảo mộc họ Trúc đào Ấn Độ (Nerium indicum) (Nerium indicum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Bòng bòng gigantea (Calotropis gigantea)
Đông dược

Bòng bòng gigantea (Calotropis gigantea)

Calotropis gigantea

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Bòng bòng gigantea (Calotropis gigantea) (Calotropis gigantea) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Dược liệu Gomphocarpus fruticosus (họ Trúc đào)
Đông dược

Dược liệu Gomphocarpus fruticosus (họ Trúc đào)

Gomphocarpus fruticosus

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dược liệu Gomphocarpus fruticosus (họ Trúc đào) (Gomphocarpus fruticosus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Lài trâu tán
Thuốc Nam

Lài trâu tán

Tabernaemontana corymbosa

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Lài trâu tán, lài trâu tụ tán hay lài trâu hoa ngù (danh pháp khoc học: Tabernaemontana corymbosa) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Brunei, Trung Quốc, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Dây thìa canh
Đông dược

Dây thìa canh

Gymnema sylvestre

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dây thìa canh, dây muôi hay lõa ti rừng (danh pháp hai phần: Gymnema sylvestre) là một loài cây thân thảo thuộc chi Lõa ti (Gymnema) họ Apocynaceae, bản địa của rừng nhiệt đới miền nam và miền trung Ấn Độ.

Hỗ trợ chuyển hoá đường huyếtChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Hoa sữa
Thuốc Nam

Hoa sữa

Alstonia scholaris

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Hoa sữa, hay còn gọi là mò cua, (danh pháp khoa học: Alstonia scholaris) là một loài thực vật nhiệt đới thường xanh thuộc chi Hoa sữa, họ La bố ma (Apocynaceae).

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu