Cam thảo nam (Scoparia dulcis)
Cam thảo nam (Scoparia dulcis)Ảnh: no rights reserved, uploaded by 葉子 · CC0 / Public Domain · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Cam thảo nam

Scoparia dulcis

Cam thảo nam (Scoparia dulcis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Mã đề (Plantaginaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá và vỏ hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.

Bộ phận dùng
Lá và vỏ hạt
Nhóm hoạt chất chính
Iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid

1. Tổng quan và danh pháp

Cam thảo nam hay cam thảo đất, thổ cam thảo (danh pháp khoa học: Scoparia dulcis) là một loài thực vật có hoa trong họ Mã đề (Plantaginaceae). Loài này được miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Tên gọi khác và đồng danh: Scoparia dulcis.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Cam thảo nam mang danh pháp hai phần chuẩn là Scoparia dulcis, trực thuộc Chi Scoparia (Scoparia) nằm trong Họ Mã đề (Plantaginaceae).

Các loài cùng chi Scoparia và cùng Họ Mã đề thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Scoparia dulcis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá và vỏ hạt) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Scoparia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá và vỏ hạt.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Cam thảo nam (Scoparia dulcis) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá và vỏ hạt trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thận & Lợi tiểu, Hỗ trợ tiêu hoá, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Scoparia và Họ Mã đề tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Scoparia dulcis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Mã đề)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Cam thảo nam.

Xem toàn bộ họ →
Mã đề depressa (Plantago depressa)
Thuốc Nam

Mã đề depressa (Plantago depressa)

Plantago depressa

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Mã đề depressa (Plantago depressa) (Plantago depressa) là loài thực vật dược học thuộc Họ Mã đề (Plantaginaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá và vỏ hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan
Xa tiền
Đông dược1 SP

Xa tiền

Plantago asiatica

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Xa tiền hay Mã đề á (danh pháp hai phần: Plantago asiatica) là một loài thực vật thuộc chi Mã đề (Plantago). Xa tiền phân bố ở Trung Quốc và Việt Nam. Đây là một loài thân thảo, dùng làm thuốc chữa thủy thủng, đái buốt, tả, lị, viêm phế quản...

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan
Mã đề
Thuốc Nam1 SP

Mã đề

Plantago major

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Mã đề hay mã đề lớn, mã đề trồng, bông mã đề (danh pháp hai phần: Plantago major) là một loài thực vật thuộc họ Mã đề (Plantaginaceae). Đây là loài bản địa của châu Âu, Bắc Á và Trung Á.Những lá non, mềm có thể ăn sống, và những lá già, dai hơn có thể luộc lên trong món hầm và ăn...

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan
Thuỷ khổ cải beccabunga (Veronica beccabunga)
Đông dược

Thuỷ khổ cải beccabunga (Veronica beccabunga)

Veronica beccabunga

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Thuỷ khổ cải beccabunga (Veronica beccabunga) (Veronica beccabunga) là loài thực vật dược học thuộc Họ Mã đề (Plantaginaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá và vỏ hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan
Thuỷ khổ cải javanica (Veronica javanica)
Thuốc Nam

Thuỷ khổ cải javanica (Veronica javanica)

Veronica javanica

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Thuỷ khổ cải javanica (Veronica javanica) (Veronica javanica) là loài thực vật dược học thuộc Họ Mã đề (Plantaginaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá và vỏ hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Pseudolysimachion longifolium (họ Mã đề)
Thuốc Nam

Dược liệu Pseudolysimachion longifolium (họ Mã đề)

Pseudolysimachion longifolium

Họ Mã đề · Lá và vỏ hạt

Dược liệu Pseudolysimachion longifolium (họ Mã đề) (Pseudolysimachion longifolium) là loài thực vật dược học thuộc Họ Mã đề (Plantaginaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá và vỏ hạt, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (aucubin, catalpol), chất nhầy arabinoxylan và phenylethanoid.

Hỗ trợ tiêu hoáThanh nhiệt & Mát gan