Tiểu hồi hương (Foeniculum vulgare)
Tiểu hồi hương (Foeniculum vulgare)Ảnh: Allie Schiltmeyer · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần T

Tiểu hồi hương

Foeniculum vulgare

Tiểu hồi hương (Foeniculum vulgare) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là rễ củ và quả chín, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.

Họ thực vật
Họ Hoa tán (Apiaceae)
Bộ phận dùng
Rễ củ và quả chín
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid

1. Tổng quan và danh pháp

Tiểu hồi hương còn gọi là tiểu hồi, hồi hương , (Hay hạt Thì là/Thìa là) (tên khoa học: Foeniculum vulgare) là một loài thực vật có hoa trong họ Hoa tán. Loài này được Mill. mô tả khoa học đầu tiên năm 1768. Đây là loài bản địa ở bờ biển Địa Trung Hải nhưng đã được du nhập rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới, đặc biệt là trên các vùng đất khô gần bờ biển và trên các bờ sông. Nó là một loại thảo mộc có hương vị cao được sử dụng trong nấu ăn và cùng với cây tiểu hồi hưong có vị tương tự, là một trong những thành phần chính của rượu absinthe. Thì là Florence hoặc finocchio là một loại thực vật có phần gốc phồng lên giống như củ được dùng làm rau.

Tên gọi khác và đồng danh: Foeniculum vulgare.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Tiểu hồi hương mang danh pháp hai phần chuẩn là Foeniculum vulgare, trực thuộc Chi Tiểu hồi (Foeniculum) nằm trong Họ Hoa tán (Apiaceae).

Các loài cùng chi Foeniculum và cùng Họ Hoa tán thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Foeniculum vulgare dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ củ và quả chín) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Foeniculum.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ củ và quả chín.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Tiểu hồi hương (Foeniculum vulgare) được ghi nhận sử dụng bộ phận rễ củ và quả chín trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Hỗ trợ tiêu hoá, Điều hoà & Sức khoẻ phụ nữ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Foeniculum và Họ Hoa tán tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Foeniculum vulgare), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa tán)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Tiểu hồi hương.

Xem toàn bộ họ →
Tiền hồ ostruthium (Peucedanum ostruthium)
Thuốc Nam

Tiền hồ ostruthium (Peucedanum ostruthium)

Peucedanum ostruthium

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Tiền hồ ostruthium (Peucedanum ostruthium) (Peucedanum ostruthium) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là rễ củ và quả chín, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.

Hỗ trợ tiêu hoáĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Hồi cần saxifraga (Pimpinella saxifraga)
Thuốc Nam

Hồi cần saxifraga (Pimpinella saxifraga)

Pimpinella saxifraga

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Hồi cần saxifraga (Pimpinella saxifraga) (Pimpinella saxifraga) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là rễ củ và quả chín, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu phthalid, coumarin, furanocoumarin, acid ferulic và flavonoid.

Hỗ trợ tiêu hoáĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Rau má
Thuốc Nam

Rau má

Centella asiatica

Họ Hoa tán · Toàn cây

Rau má hay tích tuyết thảo hoặc lôi công thảo (danh pháp hai phần: Centella asiatica) là một loài cây một năm thân thảo trong phân họ Mackinlayoideae của họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc Australia, các đảo Thái Bình Dương, New Guinea, Melanesia, Malesia và châu Á. Nó được sử d...

Dưỡng tóc, Mát huyết & Chăm sóc daThanh nhiệt & Mát gan
Đương quy
Đông dược1 SP

Đương quy

Angelica sinensis

Họ Hoa tán · Rễ củ

Đương quy (Angelica sinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa tán (Apiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, nổi bật với nhóm hoạt chất z-ligustilid, acid ferulic, polysaccharide đương quy và coumarin.

Hoạt huyết & Lưu thông tuần hoànĐiều hoà & Sức khoẻ phụ nữ
Cần tây
Thuốc Nam

Cần tây

Apium graveolens

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Cần tây, danh pháp khoa học Apium graveolens, là một loài thực vật thuộc họ Hoa tán. Loài này được Carl von Linné mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Chuyển hoá Mỡ máu & Bền mạchHỗ trợ tiêu hoá
Rau mùi
Thuốc Nam

Rau mùi

Coriandrum sativum

Họ Hoa tán · Rễ củ và quả chín

Ngò rí hay còn gọi là ngò, ngò suôn, hồ tuy, mùi tui, mùi ta, nguyên tuy, hương tuy, là loài cây thân thảo sống hằng năm thuộc họ Hoa tán (Apiaceae), có nguồn gốc bản địa từ Tây Nam Á về phía tây đến tận châu Phi.

Lá tắm dịu da & Sát khuẩn tự nhiênHỗ trợ tiêu hoá