Sam bông nam (Amentotaxus poilanei)
Sam bông nam (Amentotaxus poilanei)Ảnh: Eugene Popov · CC BY · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần S

Sam bông nam

Amentotaxus poilanei

Dẻ tùng nam hay sam bông nam (danh pháp: Amentotaxus poilanei) là loài thực vật thuộc họ Thông đỏ. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng núi đá vôi ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Sam bông nam đang bị đe dọa mất môi trường sống.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Dẻ tùng nam hay sam bông nam (danh pháp: Amentotaxus poilanei) là loài thực vật thuộc họ Thông đỏ. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng núi đá vôi ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Sam bông nam đang bị đe dọa mất môi trường sống.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Sam bông nam mang danh pháp hai phần chuẩn là Amentotaxus poilanei, trực thuộc Chi Amentotaxus (Amentotaxus) nằm trong Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae).

Các loài cùng chi Amentotaxus và cùng Họ Đỉnh tùng thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Amentotaxus poilanei dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Amentotaxus.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Sam bông nam (Amentotaxus poilanei) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Amentotaxus và Họ Đỉnh tùng tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Amentotaxus poilanei), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Đỉnh tùng)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Sam bông nam.

Xem toàn bộ họ →
Dẻ tùng sọc trắng
Thuốc Nam

Dẻ tùng sọc trắng

Amentotaxus argotaenia

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dẻ tùng sọc trắng, dẻ tùng sọc trắng hẹp, sam bông hay sam bông sọc trắng hẹp (danh pháp hai phần: Amentotaxus argotaenia) là một loài thực vật hạt trần trong họ Taxaceae. Loài này được Henry Fletcher Hance mô tả khoa học đầu tiên năm 1883 dưới danh pháp Podocarpus argotaenia. Nă...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Amentotaxus hatuyenensis
Thuốc Nam

Dẻ tùng sọc nâu

Amentotaxus hatuyenensis

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dẻ tùng sọc nâu (danh pháp hai phần: Amentotaxus hatuyenensis) là loài thực vật thuộc họ Thông đỏ (họ Thanh tùng). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam. Môi trường sống tự nhiên của chúng là các khu rừng thấp ẩm nhiệt đới và cận nhiệt đới. Dẻ tùng sọc nâu đang bị đe dọa mất môi trườn...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Đỉnh tùng
Thuốc Nam

Đỉnh tùng

Cephalotaxus mannii

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Đỉnh tùng (danh pháp hai phần: Cephalotaxus mannii) là một loài cây hạt trần trong chi Cephalotaxus. Đây là loài đạt đến chiều cao 20 mét (66 ft), bản địa Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ, Lào, Bắc Thái Lan, bắc Myanmar và Bắc Việt Nam. Dù có phạm vi phân bố rộng, nó vẫn bị đe dọa ...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng)
Quốc tế

Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng)

Cephalotaxus fortunei

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng) (Cephalotaxus fortunei) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan