Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii)
Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii)Ảnh: Wikimedia Commons Botanical Archive · CC BY-SA · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần Đ

Đỉnh tùng

Cephalotaxus mannii

Đỉnh tùng (danh pháp hai phần: Cephalotaxus mannii) là một loài cây hạt trần trong chi Cephalotaxus. Đây là loài đạt đến chiều cao 20 mét (66 ft), bản địa Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ, Lào, Bắc Thái Lan, bắc Myanmar và Bắc Việt Nam. Dù có phạm vi phân bố rộng, nó vẫn bị đe dọa ...

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Đỉnh tùng (danh pháp hai phần: Cephalotaxus mannii) là một loài cây hạt trần trong chi Cephalotaxus. Đây là loài đạt đến chiều cao 20 mét (66 ft), bản địa Nam Trung Quốc, Đông Bắc Ấn Độ, Lào, Bắc Thái Lan, bắc Myanmar và Bắc Việt Nam. Dù có phạm vi phân bố rộng, nó vẫn bị đe dọa bởi việc chặt cây lấy gỗ, cũng như lấy vỏ và lá làm dược liệu. Có khi hai loài Cephalotaxus griffithii và Cephalotaxus hainanensis được xem là đồng nghĩa với C. mannii.

Tên gọi khác và đồng danh: Cephalotaxus mannii.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Đỉnh tùng mang danh pháp hai phần chuẩn là Cephalotaxus mannii, trực thuộc Chi Cephalotaxus (Cephalotaxus) nằm trong Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae).

Các loài cùng chi Cephalotaxus và cùng Họ Đỉnh tùng thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Cephalotaxus mannii dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Cephalotaxus.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Đỉnh tùng (Cephalotaxus mannii) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Cephalotaxus và Họ Đỉnh tùng tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Cephalotaxus mannii), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Đỉnh tùng)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Đỉnh tùng.

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Cephalotaxus hainanensis (họ Đỉnh tùng)
Quốc tế

Dược liệu Cephalotaxus hainanensis (họ Đỉnh tùng)

Cephalotaxus hainanensis

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Cephalotaxus hainanensis (họ Đỉnh tùng) (Cephalotaxus hainanensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng)
Quốc tế

Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng)

Cephalotaxus fortunei

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Cephalotaxus fortunei (họ Đỉnh tùng) (Cephalotaxus fortunei) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cephalotaxus sinensis
Quốc tế

Thảo mộc họ Đỉnh tùng Á Đông (Cephalotaxus sinensis)

Cephalotaxus sinensis

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thảo mộc họ Đỉnh tùng Á Đông (Cephalotaxus sinensis) (Cephalotaxus sinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Cephalotaxus oliveri (họ Đỉnh tùng)
Quốc tế

Dược liệu Cephalotaxus oliveri (họ Đỉnh tùng)

Cephalotaxus oliveri

Họ Đỉnh tùng · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Cephalotaxus oliveri (họ Đỉnh tùng) (Cephalotaxus oliveri) là loài thực vật dược học thuộc Họ Đỉnh tùng (Cephalotaxaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan