Quế quan (Cinnamomum verum)
Quế quan (Cinnamomum verum)Ảnh: Wikimedia Commons, no known copyright restrictions (public domain) · pd · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần Q

Quế quan

Cinnamomum verum

Quế hay quế quan, quế Tích Lan (danh pháp khoa học: Cinnamomum verum, đồng nghĩa: C. zeylanicum) là một loài thực vật thuộc họ Nguyệt quế. Đôi khi nó được sử dụng làm một loại gia vị. Nó rất thơm, ngọt và cay. Người ta thường thêm quế vào các sản phẩm ngọt nướng đút lò (như quế c...

Bộ phận dùng
Vỏ thân, cành non và lá
Tính vị
Tính nhiệt, vị cay ngọt thơm dịu
Quy kinh
Thận, Tỳ, Tâm
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan

1. Tổng quan và danh pháp

Quế hay quế quan, quế Tích Lan (danh pháp khoa học: Cinnamomum verum, đồng nghĩa: C. zeylanicum) là một loài thực vật thuộc họ Nguyệt quế. Đôi khi nó được sử dụng làm một loại gia vị. Nó rất thơm, ngọt và cay. Người ta thường thêm quế vào các sản phẩm ngọt nướng đút lò (như quế cuộn) hay các loại rượu. Vỏ của cây được dùng làm gia vị. Cần phân biệt quế quan với quế thanh. Quế được sử dụng để làm rượu mùi, vang đỏ, trong thời Trung cổ. Nó còn được sử dụng bởi các ngành công nghiệp dược phẩm. Tại Ấn Độ, quế thường được sử dụng trong pha trà nhằm tạo hương vị dưới dạng những miếng nhỏ thêm trực tiếp hoặc ở dạng bột thêm trong lúc chuẩn bị trà. Nó được gọi là "Daal-Cheeni" trong tiếng Hin-đi. Cây được trồng khắp thế giới, nhưng có chất lượng tốt nhất khi được sản xuất ở Sri Lanka. Hương vị của quế là do tinh dầu thơm chứa trong cây. Tinh dầu quế được sản xuất bằng cách đập vỏ, ngâm trong nước biển và sau đó chưng cất toàn bộ. Dầu có màu vàng, với mùi đặc trưng của quế và một hương thơm rất mạnh.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Quế quan mang danh pháp hai phần chuẩn là Cinnamomum verum, trực thuộc Chi Quế (Cinnamomum) nằm trong Họ Long não (Lauraceae).

Các loài cùng chi Cinnamomum và cùng Họ Long não thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Cinnamomum verum dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (vỏ thân, cành non và lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Cinnamomum.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Vỏ thân, cành non và lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Quế quan (Cinnamomum verum) được ghi nhận sử dụng bộ phận vỏ thân, cành non và lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Gia vị & Món ăn bài thuốc, Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hỗ trợ tiêu hoá.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Cinnamomum và Họ Long não tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Cinnamomum verum), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Long não)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Quế quan.

Xem toàn bộ họ →
Cinnamomum pingbienense
Thuốc Nam

Quế pingbienense (Cinnamomum pingbienense)

Cinnamomum pingbienense

Họ Long não · Vỏ thân, cành non và lá

Quế pingbienense (Cinnamomum pingbienense) (Cinnamomum pingbienense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Long não (Lauraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ thân, cành non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan.

Hỗ trợ tiêu hoáTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Quế appelianum (Cinnamomum appelianum)
Thuốc Nam

Quế appelianum (Cinnamomum appelianum)

Cinnamomum appelianum

Họ Long não · Vỏ thân, cành non và lá

Quế appelianum (Cinnamomum appelianum) (Cinnamomum appelianum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Long não (Lauraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ thân, cành non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan.

Hỗ trợ tiêu hoáTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Lindera foveolata
Thuốc Nam

Ô dược foveolata (Lindera foveolata)

Lindera foveolata

Họ Long não · Vỏ thân, cành non và lá

Ô dược foveolata (Lindera foveolata) (Lindera foveolata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Long não (Lauraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ thân, cành non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan.

Hỗ trợ tiêu hoáTinh dầu & Hương liệu tự nhiên
Bời lời verticillata (Litsea verticillata)
Thuốc Nam

Bời lời verticillata (Litsea verticillata)

Litsea verticillata

Họ Long não · Vỏ thân, cành non và lá

Bời lời verticillata (Litsea verticillata) (Litsea verticillata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Long não (Lauraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là vỏ thân, cành non và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu cinnamaldehyd, camphor, cineol, eugenol và lignan.

Hỗ trợ tiêu hoáTinh dầu & Hương liệu tự nhiên