Nhót tây (Eriobotrya japonica)
Nhót tây (Eriobotrya japonica)Ảnh: ms_starla · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần N

Nhót tây

Eriobotrya japonica

Nhót tây, tỳ bà, sơn tra Nhật Bản hay lô quất (danh pháp hai phần: Eriobotrya japonica) là một loài cây mộc, cho trái ăn được thuộc họ Rosaceae. Bản địa của cây nhót tây là miền Hoa Nam nhưng đã được trồng hơn 1.000 năm ở Nhật Bản nên tên khoa học nhắc đến nguồn gốc japonica.

Bộ phận dùng
Quả, nụ hoa hoặc rễ
Tính vị
Tính hơi hàn, vị đắng
Quy kinh
Phế, Vị
Nhóm hoạt chất chính
Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic

1. Tổng quan và danh pháp

Nhót tây, tỳ bà, sơn tra Nhật Bản hay lô quất (danh pháp hai phần: Eriobotrya japonica) là một loài cây mộc, cho trái ăn được thuộc họ Rosaceae. Bản địa của cây nhót tây là miền Hoa Nam nhưng đã được trồng hơn 1.000 năm ở Nhật Bản nên tên khoa học nhắc đến nguồn gốc japonica.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Nhót tây mang danh pháp hai phần chuẩn là Eriobotrya japonica, trực thuộc Chi Tỳ bà (Eriobotrya) nằm trong Họ Hoa hồng (Rosaceae).

Các loài cùng chi Eriobotrya và cùng Họ Hoa hồng thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Eriobotrya japonica dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả, nụ hoa hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Eriobotrya.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả, nụ hoa hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Nhót tây (Eriobotrya japonica) được ghi nhận sử dụng bộ phận quả, nụ hoa hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Chăm sóc da & Chống oxy hoá.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Eriobotrya và Họ Hoa hồng tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Eriobotrya japonica), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa hồng)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Nhót tây.

Xem toàn bộ họ →
Eriobotrya cavaleriei
Thuốc Nam

Tỳ bà cavaleriei (Eriobotrya cavaleriei)

Eriobotrya cavaleriei

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Tỳ bà cavaleriei (Eriobotrya cavaleriei) (Eriobotrya cavaleriei) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Tỳ bà deflexa (Eriobotrya deflexa)
Đông dược

Tỳ bà deflexa (Eriobotrya deflexa)

Eriobotrya deflexa

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Tỳ bà deflexa (Eriobotrya deflexa) (Eriobotrya deflexa) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Hải đường Vân Nam
Thuốc Nam

Hải đường Vân Nam

Malus yunnanensis

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Hải đường Vân Nam (danh pháp hai phần: Malus yunnanensis) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được (Franch.) C.K. Schneid. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1906. Đây là loài bản địa Vân Nam ở miền nam Trung Quốc. Các loại mẫu vật được thu thập vào năm 200...

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Địa du
Thuốc Nam

Địa du

Sanguisorba officinalis

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Địa du (Sanguisorba officinalis) là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753. Địa du là một vị thuốc dùng trong Đông y lần Tây Y. Địa du vị đắng, tính hơi hàn, không độc, có khả năng làm mát huyết, cầm máu. Dùng khi phụ nữ tắc sữ...

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá