Địa du (Sanguisorba officinalis)
Địa du (Sanguisorba officinalis)Ảnh: Александр Жуковский · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần Đ

Địa du

Sanguisorba officinalis

Địa du (Sanguisorba officinalis) là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753. Địa du là một vị thuốc dùng trong Đông y lần Tây Y. Địa du vị đắng, tính hơi hàn, không độc, có khả năng làm mát huyết, cầm máu. Dùng khi phụ nữ tắc sữ...

Bộ phận dùng
Quả, nụ hoa hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic

1. Tổng quan và danh pháp

Địa du (Sanguisorba officinalis) là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753. Địa du là một vị thuốc dùng trong Đông y lần Tây Y. Địa du vị đắng, tính hơi hàn, không độc, có khả năng làm mát huyết, cầm máu. Dùng khi phụ nữ tắc sữa, khí hư, thấy kinh đau bụng, kinh nguyệt ra nhiều và các chứng huyết của phụ nữ sau khi sinh nở, còn dùng chữa nôn ra máu, chảy máu cam, đại tiện ra máu, tiêu chảy. Tây Y dùng trong cầm máu, lợi tiêu, rửa vết loét. Polysacarit chiết xuất từ Địa du có khả năng chống oxy hóa, ethanol chống viêm và chất chiết từ rễ chống rụng tóc. Một số hoạt chất như Sanguiin H-6 và Ziyuglycoside II cũng được chiết xuất từ Địa du. Mật hoa Địa du cũng là nguồn thức ăn quan trọng cho hai loài bướm châu Âu là Maculinea nausithous và M. teleius.

Tên gọi khác và đồng danh: Sanguisorba officinalis.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Địa du mang danh pháp hai phần chuẩn là Sanguisorba officinalis, trực thuộc Chi Địa du (Sanguisorba) nằm trong Họ Hoa hồng (Rosaceae).

Các loài cùng chi Sanguisorba và cùng Họ Hoa hồng thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Sanguisorba officinalis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả, nụ hoa hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Sanguisorba.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả, nụ hoa hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Địa du (Sanguisorba officinalis) được ghi nhận sử dụng bộ phận quả, nụ hoa hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Chăm sóc da & Chống oxy hoá.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Sanguisorba và Họ Hoa hồng tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Sanguisorba officinalis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa hồng)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Địa du.

Xem toàn bộ họ →
Địa du núi cao (Sanguisorba alpina)
Thuốc Nam

Địa du núi cao (Sanguisorba alpina)

Sanguisorba alpina

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Địa du núi cao (Sanguisorba alpina) (Sanguisorba alpina) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Địa du filiformis (Sanguisorba filiformis)
Thuốc Nam

Địa du filiformis (Sanguisorba filiformis)

Sanguisorba filiformis

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Địa du filiformis (Sanguisorba filiformis) (Sanguisorba filiformis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Mộc qua hoa đẹp (Chaenomeles speciosa)
Đông dược

Mộc qua hoa đẹp (Chaenomeles speciosa)

Chaenomeles speciosa

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Mộc qua hoa đẹp (Chaenomeles speciosa) (Chaenomeles speciosa) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Dược liệu Sorbaria sorbifolia (họ Hoa hồng)
Đông dược

Dược liệu Sorbaria sorbifolia (họ Hoa hồng)

Sorbaria sorbifolia

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Dược liệu Sorbaria sorbifolia (họ Hoa hồng) (Sorbaria sorbifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá