Ngũ vị tử hai màu

Schisandra bicolor

Đông dược Á ĐôngVần N

Ngũ vị tử hai màu

Schisandra bicolor

Ngũ vị tử hai màu (Schisandra bicolor) là loài thực vật dược học thuộc Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Ngũ vị tử hai màu (danh pháp: Schisandra bicolor) là một loài thực vật có hoa trong họ Schisandraceae. Loài này được W.C.Cheng miêu tả khoa học đầu tiên năm 1932.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Ngũ vị tử hai màu mang danh pháp hai phần chuẩn là Schisandra bicolor, trực thuộc Chi Ngũ vị tử (Schisandra) nằm trong Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae).

Các loài cùng chi Schisandra và cùng Họ Ngũ vị tử thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Schisandra bicolor dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Schisandra.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Ngũ vị tử hai màu (Schisandra bicolor) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Schisandra và Họ Ngũ vị tử tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Schisandra bicolor), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Ngũ vị tử)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Ngũ vị tử hai màu.

Xem toàn bộ họ →
Ngũ vị tử neglecta (Schisandra neglecta)
Quốc tế

Ngũ vị tử neglecta (Schisandra neglecta)

Schisandra neglecta

Họ Ngũ vị tử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Ngũ vị tử neglecta (Schisandra neglecta) (Schisandra neglecta) là loài thực vật dược học thuộc Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Schisandra lancifolia
Quốc tế

Ngũ vị tử lancifolia (Schisandra lancifolia)

Schisandra lancifolia

Họ Ngũ vị tử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Ngũ vị tử lancifolia (Schisandra lancifolia) (Schisandra lancifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Hồi modestum (Illicium modestum)
Quốc tế

Hồi modestum (Illicium modestum)

Illicium modestum

Họ Ngũ vị tử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Hồi modestum (Illicium modestum) (Illicium modestum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Schisandra glaucescens
Quốc tế

Ngũ vị tử glaucescens (Schisandra glaucescens)

Schisandra glaucescens

Họ Ngũ vị tử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Ngũ vị tử glaucescens (Schisandra glaucescens) (Schisandra glaucescens) là loài thực vật dược học thuộc Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan