Mớp (Alstonia spatulata)
Mớp (Alstonia spatulata)Ảnh: John Howes · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần M

Mớp

Alstonia spatulata

Sữa lá bàng, hay còn gọi là mớp, mò cua nước (danh pháp khoa học: Alstonia spatulata; tiếng Anh thường gọi là Hard Milkwood hoặc Siamese Balsa) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, ...

Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Alstonia spathulata
Bộ phận dùng
Lá, vỏ thân hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid

1. Tổng quan và danh pháp

Sữa lá bàng, hay còn gọi là mớp, mò cua nước (danh pháp khoa học: Alstonia spatulata; tiếng Anh thường gọi là Hard Milkwood hoặc Siamese Balsa) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Papua New Guinea, Philippines, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.

Tên gọi khác và đồng danh: Alstonia spathulata.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Mớp mang danh pháp hai phần chuẩn là Alstonia spatulata, trực thuộc Chi Hoa sữa (Alstonia) nằm trong Họ Trúc đào (Apocynaceae).

Các loài cùng chi Alstonia và cùng Họ Trúc đào thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Alstonia spatulata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, vỏ thân hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Alstonia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, vỏ thân hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Mớp (Alstonia spatulata) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, vỏ thân hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tuần hoàn & Mạch máu, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Alstonia và Họ Trúc đào tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Alstonia spatulata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Trúc đào)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Mớp.

Xem toàn bộ họ →
Sữa lá to
Thuốc Nam

Sữa lá to

Alstonia macrophylla

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Sữa lá to hay mớp lá to (danh pháp khoa học: Alstonia macrophylla) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Indonesia, Malaysia, Philippines, Sri Lanka, Thái Lan, và Việt Nam.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Hoa sữa
Thuốc Nam

Hoa sữa

Alstonia scholaris

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Hoa sữa, hay còn gọi là mò cua, (danh pháp khoa học: Alstonia scholaris) là một loài thực vật nhiệt đới thường xanh thuộc chi Hoa sữa, họ La bố ma (Apocynaceae).

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Thông thiên
Đông dược

Thông thiên

Thevetia peruviana

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Thông thiên (Thevetia peruviana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Cryptolepis dubia
Đông dược

Cryptolepis dubia

Cryptolepis buchananii

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Cryptolepis dubia (Cryptolepis buchananii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu