Lá giang (Aganonerion polymorphum)
Lá giang (Aganonerion polymorphum)Ảnh: Wikimedia Commons Botanical Archive · CC BY-SA · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần L

Lá giang

Aganonerion polymorphum

Lá giang hay còn gọi lá dang, dây dang, giang chua, Chu-mon (dân tộc Mường), lá vón vén, lá sủm lum (dân tộc Thái), lá sủm phát ( dân tộc Kinh ) (danh pháp hai phần: Aganonerion polymorphum), là một loài cây thuộc họ La bố ma (Apocynaceae). Lá giang là cây mọc hoang dại, họ dây l...

Bộ phận dùng
Lá, vỏ thân hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid

1. Tổng quan và danh pháp

Lá giang hay còn gọi lá dang, dây dang, giang chua, Chu-mon (dân tộc Mường), lá vón vén, lá sủm lum (dân tộc Thái), lá sủm phát ( dân tộc Kinh ) (danh pháp hai phần: Aganonerion polymorphum), là một loài cây thuộc họ La bố ma (Apocynaceae). Lá giang là cây mọc hoang dại, họ dây leo, dây leo dài 1,5-4m, nhẵn, có mủ trắng. Lá đơn, mọc đối. Lá có phiến mỏng, hình trái xoan ngọn giáo, chóp nhọn sắc, gốc hình tim hoặc tù ở gốc, mặt trên có màu sáng hơn, dài 3,5–10 cm, rộng 2–5 cm. Hoa đỏ hoặc trắng, xếp 2-5 bông một thành chùm xim ở ngọn. Các cánh hoa đều nhaum đài hoa hình ống, tràng hoa hình chuông, nhị ngắn và có nhiều noãn. Hoa thường ra vào khoảng tháng 5 âm lịch. Quả gồm hai quả đại hình dải, thẳng hay cong, rẽ đôi, màu đen đen, khía rãnh dọc. Hạt dài 3-4mm, màu nâu, thuôn, có mào lông mềm màu hung ở đỉnh. Là một loài cây có dược tính cao, chất saponin trong lá giang có tính kháng sinh với các chủng khuẩn Salmonella typhi và Klebsiella. Lá giang là loài bản địa của Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam. Ở Việt Nam nó mọc hoang ở ven rừng vùng núi trong các quần hệ thứ sinh, đồi cây bụi các tỉnh miền Trung và vùng đồng bằng sông Cửu Long. Thường được thu hái làm rau, nấu canh chua.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Lá giang mang danh pháp hai phần chuẩn là Aganonerion polymorphum, trực thuộc Chi Lá giang (Aganonerion) nằm trong Họ Trúc đào (Apocynaceae).

Các loài cùng chi Aganonerion và cùng Họ Trúc đào thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Aganonerion polymorphum dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, vỏ thân hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Aganonerion.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, vỏ thân hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Lá giang (Aganonerion polymorphum) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, vỏ thân hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tuần hoàn & Mạch máu, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Aganonerion và Họ Trúc đào tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Aganonerion polymorphum), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Trúc đào)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Lá giang.

Xem toàn bộ họ →
Cynanchum forrestii
Thuốc Nam

Bạch tiền forrestii (Cynanchum forrestii)

Cynanchum forrestii

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Bạch tiền forrestii (Cynanchum forrestii) (Cynanchum forrestii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Cynanchum auriculatum
Thuốc Nam

Bạch tiền auriculatum (Cynanchum auriculatum)

Cynanchum auriculatum

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Bạch tiền auriculatum (Cynanchum auriculatum) (Cynanchum auriculatum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Trúc đào (Apocynaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ thân hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid indol, glycosid tim, pregnan glycosid và triterpenoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Lài trâu tán
Thuốc Nam

Lài trâu tán

Tabernaemontana corymbosa

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Lài trâu tán, lài trâu tụ tán hay lài trâu hoa ngù (danh pháp khoc học: Tabernaemontana corymbosa) là một loài thực vật thuộc họ Apocynaceae. Loài này có ở Brunei, Trung Quốc, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Singapore, Thái Lan, và Việt Nam.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Dây thìa canh
Đông dược

Dây thìa canh

Gymnema sylvestre

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Dây thìa canh, dây muôi hay lõa ti rừng (danh pháp hai phần: Gymnema sylvestre) là một loài cây thân thảo thuộc chi Lõa ti (Gymnema) họ Apocynaceae, bản địa của rừng nhiệt đới miền nam và miền trung Ấn Độ.

Hỗ trợ chuyển hoá đường huyếtChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Hoa sữa
Thuốc Nam

Hoa sữa

Alstonia scholaris

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Hoa sữa, hay còn gọi là mò cua, (danh pháp khoa học: Alstonia scholaris) là một loài thực vật nhiệt đới thường xanh thuộc chi Hoa sữa, họ La bố ma (Apocynaceae).

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu
Cẩm cù
Thuốc Nam

Cẩm cù

Hoya carnosa

Họ Trúc đào · Lá, vỏ thân hoặc rễ

Cẩm cù (danh pháp hai phần: Hoya carnosa) là loài thực vật thuộc họ La bố ma (Apocynaceae). Loài này bản địa Đông Á và Australia.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKTuần hoàn & Mạch máu