Dây Lức (Phyla nodiflora)
Dây Lức (Phyla nodiflora)Ảnh: 陳志豪 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần D

Dây Lức

Phyla nodiflora

Dây Lức (Phyla nodiflora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.

Bộ phận dùng
Toàn cây trên mặt đất
Nhóm hoạt chất chính
Iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu

1. Tổng quan và danh pháp

Dây lức (danh pháp khoa học: Phyla nodiflora) là một loài thực vật có hoa trong họ Cỏ roi ngựa. Loài này được (L.) Greene miêu tả khoa học đầu tiên năm 1899.

Tên gọi khác và đồng danh: Phyla nodiflora.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Dây Lức mang danh pháp hai phần chuẩn là Phyla nodiflora, trực thuộc Chi Phyla (Phyla) nằm trong Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae).

Các loài cùng chi Phyla và cùng Họ Cỏ roi ngựa thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Phyla nodiflora dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây trên mặt đất) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Phyla.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây trên mặt đất.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Dây Lức (Phyla nodiflora) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây trên mặt đất trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Phyla và Họ Cỏ roi ngựa tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Phyla nodiflora), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cỏ roi ngựa)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Dây Lức.

Xem toàn bộ họ →
Hoa Mai xanh
Thuốc Nam

Hoa Mai xanh

Petrea volubilis

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Hoa Mai xanh, tên khoa học Petrea volubilis (tiếng Anh: purple wreath, Queen's Wreath, or sandpaper vine), là một loài cây hoa leo có thân gỗ thuộc họ Cỏ roi ngựa. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Mã tiên thảo
Thuốc Nam

Mã tiên thảo

Verbena officinalis

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Mã tiên thảo (Verbena officinalis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa gai cong (Lantana aculeata)
Thuốc Nam

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa gai cong (Lantana aculeata)

Lantana aculeata

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa gai cong (Lantana aculeata) (Lantana aculeata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa trắng (Lippia alba)
Thuốc Nam

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa trắng (Lippia alba)

Lippia alba

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa trắng (Lippia alba) (Lippia alba) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa Ấn Độ (Stachytarpheta indica)
Thuốc Nam

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa Ấn Độ (Stachytarpheta indica)

Stachytarpheta indica

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Thảo mộc họ Cỏ roi ngựa Ấn Độ (Stachytarpheta indica) (Stachytarpheta indica) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây trên mặt đất, nổi bật với nhóm hoạt chất iridoid glycosid (verbenalin), phenylethanoid và tinh dầu.

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Bông ổi
Thuốc Nam

Bông ổi

Lantana camara

Họ Cỏ roi ngựa · Toàn cây trên mặt đất

Bông ổi hay còn gọi Trâm ổi, thơm ổi, ổi tàu, hoa ngũ sắc, trâm hôi, tứ thời, tứ quý (danh pháp hai phần: Lantana camara) là một loài thực vật thuộc họ Cỏ roi ngựa (Verbenaceae).

Thanh nhiệt & Mát ganLá tắm, xông hơi & Ngoài da