Vừng cỏ (Centranthera cochinchinensis)
Vừng cỏ (Centranthera cochinchinensis)Ảnh: zxchang · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần V

Vừng cỏ

Centranthera cochinchinensis

Vừng cỏ hay tâm hùng Nam Bộ (danh pháp: Centranthera cochinchinensis) là loài thực vật có hoa thuộc họ Cỏ chổi. Loài này được (Lour.) Merr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1935.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Vừng cỏ hay tâm hùng Nam Bộ (danh pháp: Centranthera cochinchinensis) là loài thực vật có hoa thuộc họ Cỏ chổi. Loài này được (Lour.) Merr. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1935.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Vừng cỏ mang danh pháp hai phần chuẩn là Centranthera cochinchinensis, trực thuộc Chi Centranthera (Centranthera) nằm trong Họ Cỏ chổi (Orobanchaceae).

Các loài cùng chi Centranthera và cùng Họ Cỏ chổi thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Centranthera cochinchinensis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Centranthera.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Vừng cỏ (Centranthera cochinchinensis) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Centranthera và Họ Cỏ chổi tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Centranthera cochinchinensis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cỏ chổi)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Vừng cỏ.

Xem toàn bộ họ →
Thảo mộc họ Cỏ chổi hoa lớn (Centranthera grandiflora)
Quốc tế

Thảo mộc họ Cỏ chổi hoa lớn (Centranthera grandiflora)

Centranthera grandiflora

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thảo mộc họ Cỏ chổi hoa lớn (Centranthera grandiflora) (Centranthera grandiflora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ chổi (Orobanchaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Pedicularis comptoniifolia
Quốc tế

Dược liệu Pedicularis comptoniifolia (họ Cỏ chổi)

Pedicularis comptoniifolia

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Pedicularis comptoniifolia (họ Cỏ chổi) (Pedicularis comptoniifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ chổi (Orobanchaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Thảo mộc họ Cỏ chổi Trung Hoa (Siphonostegia chinensis)
Quốc tế

Thảo mộc họ Cỏ chổi Trung Hoa (Siphonostegia chinensis)

Siphonostegia chinensis

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thảo mộc họ Cỏ chổi Trung Hoa (Siphonostegia chinensis) (Siphonostegia chinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ chổi (Orobanchaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Lệ dương
Đông dược

Lệ dương

Aeginetia indica

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Lệ dương (danh pháp hai phần: Aeginetia indica) còn gọi là dã cô hay tai đất ấn, là một loài thực vật thuộc họ Lệ dương (Orobanchaceae).

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Địa hoàng
Đông dược1 SP

Địa hoàng

Rehmannia glutinosa

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Địa hoàng (地黃) hay sinh địa (生地) (danh pháp hai phần: Rehmannia glutinosa) là một loài thực vật thuộc chi Địa hoàng, họ Cỏ chổi (Orobanchaceae). Trong Đông y, địa hoàng là một cây thuốc. Trong tiếng Trung, loài này có bính âm là Sheng di huang, âm Hán Việt là sinh địa hoàng. Địa ...

Dưỡng âm & Sinh tân chỉ khátThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Pedicularis decora (họ Cỏ chổi)
Quốc tế

Dược liệu Pedicularis decora (họ Cỏ chổi)

Pedicularis decora

Họ Cỏ chổi · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Pedicularis decora (họ Cỏ chổi) (Pedicularis decora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cỏ chổi (Orobanchaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan