Đoạn quý (Tilia nobilis) (Tilia nobilis)
Đoạn quý (Tilia nobilis) (Tilia nobilis)Ảnh: Wikimedia Commons Botanical Archive · CC BY-SA · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần Đ

Đoạn quý (Tilia nobilis)

Tilia nobilis

Đoạn quý (Tilia nobilis) (Tilia nobilis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Bộ phận dùng
Đài hoa, lá hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol

1. Tổng quan và danh pháp

Đoạn quý (Tilia nobilis) (danh pháp khoa học: Tilia nobilis) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Tilia, Họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Tilia nobilis.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Đoạn quý (Tilia nobilis) mang danh pháp hai phần chuẩn là Tilia nobilis, trực thuộc Chi Đoạn (Tilia) nằm trong Họ Cẩm quỳ (Malvaceae).

Các loài cùng chi Tilia và cùng Họ Cẩm quỳ thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Tilia nobilis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (đài hoa, lá hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Tilia.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Đài hoa, lá hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Đoạn quý (Tilia nobilis) (Tilia nobilis) được ghi nhận sử dụng bộ phận đài hoa, lá hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan, Hô hấp & Dịu cổ họng.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Tilia và Họ Cẩm quỳ tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Tilia nobilis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cẩm quỳ)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Đoạn quý (Tilia nobilis).

Xem toàn bộ họ →
Tilia paucicostata
Thuốc Nam

Đoạn paucicostata (Tilia paucicostata)

Tilia paucicostata

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Đoạn paucicostata (Tilia paucicostata) (Tilia paucicostata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Đoạn miqueliana (Tilia miqueliana)
Thuốc Nam

Đoạn miqueliana (Tilia miqueliana)

Tilia miqueliana

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Đoạn miqueliana (Tilia miqueliana) (Tilia miqueliana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Cô la heterophylla (Cola heterophylla)
Thuốc Nam

Cô la heterophylla (Cola heterophylla)

Cola heterophylla

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Cô la heterophylla (Cola heterophylla) (Cola heterophylla) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Clappertonia ficifolia (họ Cẩm quỳ)
Thuốc Nam

Dược liệu Clappertonia ficifolia (họ Cẩm quỳ)

Clappertonia ficifolia

Họ Cẩm quỳ · Đài hoa, lá hoặc rễ

Dược liệu Clappertonia ficifolia (họ Cẩm quỳ) (Clappertonia ficifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cẩm quỳ (Malvaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là đài hoa, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất chất nhầy polysaccharide, anthocyanin, flavonoid và phytosterol.

Hô hấp & Dịu cổ họngThanh nhiệt & Mát gan