Thạch vi (Pyrrosia lingua)
Thạch vi (Pyrrosia lingua)Ảnh: LINDA .EVF · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần T

Thạch vi

Pyrrosia lingua

Thạch vi hay còn gọi cỏ lưỡi mèo, ráng hỏa mạc lưỡi, kim tinh thảo (danh pháp khoa học: Pyrrosia lingua) là một loài thực vật có mạch trong họ Polypodiaceae. Loài này được Carl Peter Thunberg miêu tả khoa học đầu tiên năm 1784 dưới danh pháp Acrostichum lingua. Năm 1931 Oliver At...

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Thạch vi hay còn gọi cỏ lưỡi mèo, ráng hỏa mạc lưỡi, kim tinh thảo (danh pháp khoa học: Pyrrosia lingua) là một loài thực vật có mạch trong họ Polypodiaceae. Loài này được Carl Peter Thunberg miêu tả khoa học đầu tiên năm 1784 dưới danh pháp Acrostichum lingua. Năm 1931 Oliver Atkins Farwell chuyển loài này sang chi Pyrrosia.

Tên gọi khác và đồng danh: Pyrrosia lingua.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Thạch vi mang danh pháp hai phần chuẩn là Pyrrosia lingua, trực thuộc Chi Pyrrosia (Pyrrosia) nằm trong Họ Dương xỉ (Polypodiaceae).

Các loài cùng chi Pyrrosia và cùng Họ Dương xỉ thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Pyrrosia lingua dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Pyrrosia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Thạch vi (Pyrrosia lingua) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Pyrrosia và Họ Dương xỉ tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Pyrrosia lingua), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Dương xỉ)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Thạch vi.

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Pyrrosia davidii (họ Dương xỉ)
Quốc tế

Dược liệu Pyrrosia davidii (họ Dương xỉ)

Pyrrosia davidii

Họ Dương xỉ · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Pyrrosia davidii (họ Dương xỉ) (Pyrrosia davidii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dương xỉ (Polypodiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Pyrrosia hastata (họ Dương xỉ)
Quốc tế

Dược liệu Pyrrosia hastata (họ Dương xỉ)

Pyrrosia hastata

Họ Dương xỉ · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Pyrrosia hastata (họ Dương xỉ) (Pyrrosia hastata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dương xỉ (Polypodiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Arthromeris lungtauensis
Quốc tế

Dược liệu Arthromeris lungtauensis (họ Dương xỉ)

Arthromeris lungtauensis

Họ Dương xỉ · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Arthromeris lungtauensis (họ Dương xỉ) (Arthromeris lungtauensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dương xỉ (Polypodiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Drynaria sinica
Quốc tế

Dược liệu Drynaria sinica (họ Dương xỉ)

Drynaria sinica

Họ Dương xỉ · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Drynaria sinica (họ Dương xỉ) (Drynaria sinica) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dương xỉ (Polypodiaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan