Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) (Stephania delavayi)
Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) (Stephania delavayi)Ảnh: Wikimedia Commons Botanical Archive · CC BY-SA · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần B

Bình vôi delavayi (Stephania delavayi)

Stephania delavayi

Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) (Stephania delavayi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Tiết dê (Menispermaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân củ hoặc dây thân, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng.

Bộ phận dùng
Thân củ hoặc dây thân
Nhóm hoạt chất chính
Alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng

1. Tổng quan và danh pháp

Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) (danh pháp khoa học: Stephania delavayi) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Stephania, Họ Tiết dê (Menispermaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Stephania delavayi.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) mang danh pháp hai phần chuẩn là Stephania delavayi, trực thuộc Chi Bình vôi (Stephania) nằm trong Họ Tiết dê (Menispermaceae).

Các loài cùng chi Stephania và cùng Họ Tiết dê thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Stephania delavayi dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân củ hoặc dây thân) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Stephania.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân củ hoặc dây thân.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Bình vôi delavayi (Stephania delavayi) (Stephania delavayi) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân củ hoặc dây thân trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: An thần & Giấc ngủ, Thanh nhiệt & Mát gan, Xương khớp & Phong thấp.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Stephania và Họ Tiết dê tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Stephania delavayi), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Tiết dê)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Bình vôi delavayi (Stephania delavayi).

Xem toàn bộ họ →
Bình vôi hoa đầu
Thuốc Nam

Bình vôi hoa đầu

Stephania cephalantha

Họ Tiết dê · Thân củ hoặc dây thân

Bình vôi hoa đầu (Stephania cephalantha) là loài thực vật dược học thuộc Họ Tiết dê (Menispermaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân củ hoặc dây thân, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng.

Xương khớp & Phong thấpThanh nhiệt & Mát gan
Bình vôi
Thuốc Nam

Bình vôi

Stephania glabra

Họ Tiết dê · Thân củ phình to trên mặt đá

Bình vôi (Stephania glabra) là loài thực vật dược học thuộc Họ Tiết dê (Menispermaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân củ phình to trên mặt đá, nổi bật với nhóm hoạt chất l-tetrahydropalmatin (rotundin), stepharin và roemerin.

Mất ngủ & Căng thẳng thần kinhChiết xuất chuẩn hoá TPBVSK
Dược liệu Cyclea insularis (họ Tiết dê)
Thuốc Nam

Dược liệu Cyclea insularis (họ Tiết dê)

Cyclea insularis

Họ Tiết dê · Thân củ hoặc dây thân

Dược liệu Cyclea insularis (họ Tiết dê) (Cyclea insularis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Tiết dê (Menispermaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân củ hoặc dây thân, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng.

Xương khớp & Phong thấpThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Diploclisia glaucescens (họ Tiết dê)
Thuốc Nam

Dược liệu Diploclisia glaucescens (họ Tiết dê)

Diploclisia glaucescens

Họ Tiết dê · Thân củ hoặc dây thân

Dược liệu Diploclisia glaucescens (họ Tiết dê) (Diploclisia glaucescens) là loài thực vật dược học thuộc Họ Tiết dê (Menispermaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân củ hoặc dây thân, nổi bật với nhóm hoạt chất alkaloid isoquinolin (rotundin/tetrahydropalmatin, berberin) và diterpen đắng.

Xương khớp & Phong thấpThanh nhiệt & Mát gan