Sâng (Pometia pinnata)
Sâng (Pometia pinnata)Ảnh: Aditya Gadkari · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần S

Sâng

Pometia pinnata

Sâng (Pometia pinnata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Sâng hay còn gọi sâng lông (danh pháp khoa học: Pometia pinnata) là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được J.R. Forst. & G. Forst. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1775. Phổ biến rộng trong tự nhiên, sâng sinh sống trong khắp khu vực Đông Nam Á, Malesia và các đảo trên Thái Bình Dương.

Tên gọi khác và đồng danh: Pometia pinnata.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Sâng mang danh pháp hai phần chuẩn là Pometia pinnata, trực thuộc Chi Pometia (Pometia) nằm trong Họ Bồ hòn (Sapindaceae).

Các loài cùng chi Pometia và cùng Họ Bồ hòn thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Pometia pinnata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Pometia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Sâng (Pometia pinnata) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Pometia và Họ Bồ hòn tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Pometia pinnata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Bồ hòn)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Sâng.

Xem toàn bộ họ →
Thích quả đỏ
Thuốc Nam

Thích quả đỏ

Acer erythranthum

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thích quả đỏ hay còn gọi phong hoa đỏ, tích thụ hoa đỏ (danh pháp hai phần: Acer erythranthum) là một loài thực vật thuộc họ Bồ hòn (Sapindaceae). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam, phân bố ở Quảng Trị, Thừa Thiên, Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng. Thích quả đỏ là cây thân gỗ, cao từ 10...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Giao linh
Thuốc Nam

Giao linh

Zollingeria dongnaiensis

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Giao linh hay cứt mọt (Zollingeria dongnaiensis) là một loài thực vật thuộc họ Sapindaceae. Loài này có ở Thái Lan và Việt Nam. Loài thực vật này được sử dụng trong sản xuất xà phòng, dầu gội và mỹ phẩm.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Sapindus rarak (họ Bồ hòn)
Thuốc Nam

Dược liệu Sapindus rarak (họ Bồ hòn)

Sapindus rarak

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Sapindus rarak (họ Bồ hòn) (Sapindus rarak) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Phong ceriferum (Acer ceriferum)
Thuốc Nam

Phong ceriferum (Acer ceriferum)

Acer ceriferum

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Phong ceriferum (Acer ceriferum) (Acer ceriferum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Boniodendron minus
Thuốc Nam

Dược liệu Boniodendron minus (họ Bồ hòn)

Boniodendron minus

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Boniodendron minus (họ Bồ hòn) (Boniodendron minus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Allophylus caudatus
Thuốc Nam

Ngoại mộc caudatus (Allophylus caudatus)

Allophylus caudatus

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Ngoại mộc caudatus (Allophylus caudatus) (Allophylus caudatus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan