Podophyllum grayi (Diphylleia grayi)
Podophyllum grayi (Diphylleia grayi)Ảnh: Satoshi Toyoshima · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần P

Podophyllum grayi

Diphylleia grayi

Podophyllum grayi (Diphylleia grayi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Bộ phận dùng
Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ
Nhóm hoạt chất chính
Prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan

1. Tổng quan và danh pháp

Podophyllum grayi là một loài thực vật có hoa trong họ Hoàng mộc. Loài này được Friedrich Schmidt mô tả khoa học đầu tiên năm 1868 trong chi Diphylleia dưới danh pháp Diphylleia grayi. Năm 2018 Maarten Joost Maria Christenhusz và James W. Byng chuyển nó sang chi Podophyllum như là Podophyllum grayi. Tên gọi trong tiếng Trung là sơn hà diệp (山荷叶).

Tên gọi khác và đồng danh: Diphylleia grayi.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Podophyllum grayi mang danh pháp hai phần chuẩn là Diphylleia grayi, trực thuộc Chi Diphylleia (Diphylleia) nằm trong Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae).

Các loài cùng chi Diphylleia và cùng Họ Hoàng liên gai thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Diphylleia grayi dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, thân rễ hoặc vỏ rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Diphylleia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Podophyllum grayi (Diphylleia grayi) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, thân rễ hoặc vỏ rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Dược liệu ngâm & Đại bổ, Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Diphylleia và Họ Hoàng liên gai tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Diphylleia grayi), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoàng liên gai)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Podophyllum grayi.

Xem toàn bộ họ →
Thảo mộc họ Hoàng liên gai Á Đông (Diphylleia sinensis)
Đông dược

Thảo mộc họ Hoàng liên gai Á Đông (Diphylleia sinensis)

Diphylleia sinensis

Họ Hoàng liên gai · Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ

Thảo mộc họ Hoàng liên gai Á Đông (Diphylleia sinensis) (Diphylleia sinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Thanh nhiệt & Mát ganBồi bổ khí huyết & Thể lực
Berberis chrysosphaera
Quốc tế

Hoàng liên gai chrysosphaera (Berberis chrysosphaera)

Berberis chrysosphaera

Họ Hoàng liên gai · Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ

Hoàng liên gai chrysosphaera (Berberis chrysosphaera) (Berberis chrysosphaera) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Thanh nhiệt & Mát ganBồi bổ khí huyết & Thể lực
Mahonia bracteolata
Quốc tế

Dược liệu Mahonia bracteolata (họ Hoàng liên gai)

Mahonia bracteolata

Họ Hoàng liên gai · Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ

Dược liệu Mahonia bracteolata (họ Hoàng liên gai) (Mahonia bracteolata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Thanh nhiệt & Mát ganBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dâm dương hoắc
Đông dược1 SP

Dâm dương hoắc

Epimedium koreanum

Họ Hoàng liên gai · Lá phơi khô hoặc sao mỡ dê

Dâm dương hoắc (Epimedium koreanum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá phơi khô hoặc sao mỡ dê, nổi bật với nhóm hoạt chất icariin, epimedin a, b, c, baohuosid i và polysaccharide.

Bổ can thận & Mạnh gân cốtXương khớp & Phong thấp
Dâm dương hoắc hoa to
Đông dược

Dâm dương hoắc hoa to

Epimedium grandiflorum

Họ Hoàng liên gai · Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ

Dâm dương hoắc hoa to (Epimedium grandiflorum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Thanh nhiệt & Mát ganBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dược liệu Mahonia gracilipes (họ Hoàng liên gai)
Quốc tế

Dược liệu Mahonia gracilipes (họ Hoàng liên gai)

Mahonia gracilipes

Họ Hoàng liên gai · Lá, thân rễ hoặc vỏ rễ

Dược liệu Mahonia gracilipes (họ Hoàng liên gai) (Mahonia gracilipes) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoàng liên gai (Berberidaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là lá, thân rễ hoặc vỏ rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid (icariin), alkaloid protoberberin (berberin) và lignan.

Thanh nhiệt & Mát ganBồi bổ khí huyết & Thể lực