Phong nghệ (Acer fabri)
Phong nghệ (Acer fabri)Ảnh: 曾云保 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần P

Phong nghệ

Acer fabri

Phong nghệ (Acer fabri) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chi (Genus)
Chi Phong (Acer)
Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Phong nghệ (danh pháp khoa học: Acer fabri) là một loài thực vật có hoa trong họ Bồ hòn. Loài này được Hance mô tả khoa học đầu tiên năm 1884.

Tên gọi khác và đồng danh: Acer fabri.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Phong nghệ mang danh pháp hai phần chuẩn là Acer fabri, trực thuộc Chi Phong (Acer) nằm trong Họ Bồ hòn (Sapindaceae).

Các loài cùng chi Acer và cùng Họ Bồ hòn thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Acer fabri dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Acer.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Phong nghệ (Acer fabri) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Acer và Họ Bồ hòn tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Acer fabri), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Bồ hòn)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Phong nghệ.

Xem toàn bộ họ →
Thích quả đỏ
Thuốc Nam

Thích quả đỏ

Acer erythranthum

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Thích quả đỏ hay còn gọi phong hoa đỏ, tích thụ hoa đỏ (danh pháp hai phần: Acer erythranthum) là một loài thực vật thuộc họ Bồ hòn (Sapindaceae). Đây là loài đặc hữu của Việt Nam, phân bố ở Quảng Trị, Thừa Thiên, Kon Tum, Gia Lai, Lâm Đồng. Thích quả đỏ là cây thân gỗ, cao từ 10...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Mang thầu dầu
Thuốc Nam

Mang thầu dầu

Acer tonkinense

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Mang thầu dầu (Acer tonkinense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dẻ ngựa
Thuốc Nam

Dẻ ngựa

Aesculus hippocastanum

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dẻ ngựa (Aesculus hippocastanum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Bồ hòn (Sapindaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Vải
Thuốc Nam1 SP

Vải

Litchi chinensis

Họ Bồ hòn · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Vải còn gọi lệ chi (danh pháp hai phần: Litchi chinensis) là một loài thực vật có hoa thuộc họ Bồ hòn (Sapindaceae). Loài này được Pierre Sonnerat miêu tả khoa học đầu tiên năm 1782.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh