Ngũ gia bì chân chim (Schefflera heptaphylla)
Ngũ gia bì chân chim (Schefflera heptaphylla)Ảnh: 古國順 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần N

Ngũ gia bì chân chim

Schefflera heptaphylla

Chân chim bảy lá còn có tên là chân chim tám lá (PHH), đáng (PHH), lằng (danh pháp khoa học: Schefflera heptaphylla), là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng (Araliaceae). Cây mọc hoang và được trồng ở nhiều địa phương tại Việt Nam. Loài này được (L.) Frodin mô tả khoa h...

Bộ phận dùng
Rễ củ, thân rễ và lá
Nhóm hoạt chất chính
Saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide

1. Tổng quan và danh pháp

Chân chim bảy lá còn có tên là chân chim tám lá (PHH), đáng (PHH), lằng (danh pháp khoa học: Schefflera heptaphylla), là một loài thực vật có hoa trong Họ Cuồng cuồng (Araliaceae). Cây mọc hoang và được trồng ở nhiều địa phương tại Việt Nam. Loài này được (L.) Frodin mô tả khoa học đầu tiên năm 1990 publ. 1991. Cây có thể thường bị nhầm lẫn với tên gọi trong tiếng Việt loài Schefflera arboricola dùng làm cây cảnh cũng thường được gọi là ngũ gia bì (tuy nhiên đây là 1 tên sai). Tên gọi "ngũ gia bì chân chim" là 1 tên gọi sai lầm vì nó là 1 loại cây chân chim (cụ thể là Chân chim bảy lá) thuộc họ Ngũ gia (gọi Ngũ gia bì là sai lầm vì ngũ gia bì là vị thuốc từ cây Ngũ gia). Họ Ngũ gia là lấy theo tên gọi của chi Ngũ gia.

Tên gọi khác và đồng danh: Schefflera heptaphylla.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Ngũ gia bì chân chim mang danh pháp hai phần chuẩn là Schefflera heptaphylla, trực thuộc Chi Chân chim (Schefflera) nằm trong Họ Nhân sâm (Araliaceae).

Các loài cùng chi Schefflera và cùng Họ Nhân sâm thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Schefflera heptaphylla dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (rễ củ, thân rễ và lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Schefflera.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Rễ củ, thân rễ và lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Ngũ gia bì chân chim (Schefflera heptaphylla) được ghi nhận sử dụng bộ phận rễ củ, thân rễ và lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Tăng cường đề kháng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Schefflera và Họ Nhân sâm tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Schefflera heptaphylla), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Nhân sâm)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Ngũ gia bì chân chim.

Xem toàn bộ họ →
Schefflera khasiana
Đông dược

Chân chim khasiana (Schefflera khasiana)

Schefflera khasiana

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Chân chim khasiana (Schefflera khasiana) (Schefflera khasiana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Schefflera parvifoliolata
Đông dược

Chân chim parvifoliolata (Schefflera parvifoliolata)

Schefflera parvifoliolata

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Chân chim parvifoliolata (Schefflera parvifoliolata) (Schefflera parvifoliolata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Schefflera hoi
Đông dược

Chân chim hoi (Schefflera hoi)

Schefflera hoi

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Chân chim hoi (Schefflera hoi) (Schefflera hoi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực
Brassaiopsis quercifolia
Đông dược

Dược liệu Brassaiopsis quercifolia (họ Nhân sâm)

Brassaiopsis quercifolia

Họ Nhân sâm · Rễ củ, thân rễ và lá

Dược liệu Brassaiopsis quercifolia (họ Nhân sâm) (Brassaiopsis quercifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Nhân sâm (Araliaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là rễ củ, thân rễ và lá, nổi bật với nhóm hoạt chất saponin triterpenoid (ginsenosid, oleanolic), polyacetylen và polysaccharide.

Tăng cường đề khángBồi bổ khí huyết & Thể lực