Mộc qua Kavkaz (Cydonia oblonga)
Mộc qua Kavkaz (Cydonia oblonga)Ảnh: Nicolas Lagière · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần M

Mộc qua Kavkaz

Cydonia oblonga

Mộc qua Kavkaz (danh pháp hai phần: Cydonia oblonga) là loài duy nhất của chi Cydonia và là bản địa của khu vực ôn đới ấm tây nam châu Á trong khu vực Kavkaz. Nó là cây thân gỗ nhỏ với lá sớm rụng, cao 5–8 m và tán lá rộng 4–6 m, có họ hàng gần với táo tây và lê, và tương tự như ...

Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
quince
Bộ phận dùng
Quả, nụ hoa hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic

1. Tổng quan và danh pháp

Mộc qua Kavkaz (danh pháp hai phần: Cydonia oblonga) là loài duy nhất của chi Cydonia và là bản địa của khu vực ôn đới ấm tây nam châu Á trong khu vực Kavkaz. Nó là cây thân gỗ nhỏ với lá sớm rụng, cao 5–8 m và tán lá rộng 4–6 m, có họ hàng gần với táo tây và lê, và tương tự như chúng là có quả dạng quả táo, màu vàng kim tươi khi chín, dài 7–12 cm và rộng 6–9 cm. Quả chưa chín màu xanh lục, với các lông tơ màu xám trắng dày dặc bị xóa sạch phần lớn trước khi quả chín vào cuối mùa thu, khi quả chuyển màu thành màu vàng với cùi thịt cứng với hương thơm. Các lá đơn mọc so le, dài 6–11 cm, mép lá nguyên và có phủ dày các lông tơ mịn màu trắng. Hoa nở vào mùa xuân, sau khi ra lá, màu trắng hay hồng, đường kính 5 cm, với 5 cánh hoa. Mộc qua Kavkaz bị ấu trùng của một số loài cánh vẩy (Lepidoptera) phá hoại, như Euproctis chrysorrhoea, Bucculatrix bechsteinella, Bucculatrix pomifoliella, Coleophora cerasivorella, Coleophora malivorella, Chloroclystis rectangulata và Operophtera brumata. Bốn loài mộc qua khác trước đây được đặt trong chi Cydonia hiện nay đã được chuyển sang các chi tách biệt. Chúng là mộc qua Trung Quốc (Pseudocydonia sinensis), loài bản địa Trung Quốc, và ba loài mộc qua hoa của miền đông châu Á trong chi Chaenomeles. Một loại cây khác không có quan hệ họ hàng là bầu nâu (tên khoa học: Aegle marmelos thuộc họ Rutaceae), đôi khi cũng được gọi là "Bengal quince" trong t

Tên gọi khác và đồng danh: quince.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Mộc qua Kavkaz mang danh pháp hai phần chuẩn là Cydonia oblonga, trực thuộc Chi Cydonia (Cydonia) nằm trong Họ Hoa hồng (Rosaceae).

Các loài cùng chi Cydonia và cùng Họ Hoa hồng thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Cydonia oblonga dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả, nụ hoa hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Cydonia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả, nụ hoa hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Mộc qua Kavkaz (Cydonia oblonga) được ghi nhận sử dụng bộ phận quả, nụ hoa hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hỗ trợ tiêu hoá, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Chăm sóc da & Chống oxy hoá.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Cydonia và Họ Hoa hồng tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Cydonia oblonga), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa hồng)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Mộc qua Kavkaz.

Xem toàn bộ họ →
Rosa davurica var. glabra
Thuốc Nam

Tầm xuân davurica var. glabra (Rosa davurica var. glabra)

Rosa davurica var. glabra

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Tầm xuân davurica var. glabra (Rosa davurica var. glabra) (Rosa davurica var. glabra) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Rosa beauvaisii
Thuốc Nam

Tầm xuân beauvaisii (Rosa beauvaisii)

Rosa beauvaisii

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Tầm xuân beauvaisii (Rosa beauvaisii) (Rosa beauvaisii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Mận châu Âu
Thuốc Nam

Mận châu Âu

Prunus domestica

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Mận châu Âu (Prunus domestica) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa hồng (Rosaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là quả, nụ hoa hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất tanin, proanthocyanidin, flavonoid, acid hữu cơ và triterpen acid ursolic.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Táo dại Siberi
Thuốc Nam

Táo dại Siberi

Malus baccata

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Táo dại Siberi hay Sơn kinh tử (danh pháp hai phần: Malus baccata) là một loài thực vật thuộc chi Hải đường, họ Hoa hồng. Loài này được (L.) Borkh. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1803. Táo dại Siberi có nguồn gốc Đông Siberia, vùng Viễn Đông Nga, Mông Cổ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Bhu...

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Mận anh đào
Thuốc Nam

Mận anh đào

Prunus cerasifera

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Mận anh đào (danh pháp khoa học: Prunus cerasifera) là loài bản địa tại bán đảo Balkan, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Á.

Hỗ trợ tiêu hoáChăm sóc da & Chống oxy hoá
Tường vi
Thuốc Nam

Tường vi

Rosa multiflora

Họ Hoa hồng · Quả, nụ hoa hoặc rễ

Tường vi (chữ Hán: 薔薇, danh pháp khoa học:Rosa multiflora), còn gọi là hồng nhiều hoa, tường vi Nhật, dã tường vi là loài thực vật có hoa trong họ Hoa hồng. Tên gọi tường vi thường xuyên bị nhầm lẫn với một loài hoa khác là tử vi. Đây là một giống hồng cổ, hoa nhiều, có mùi thơm ...

Dưỡng tóc, Mát huyết & Chăm sóc daHỗ trợ tiêu hoá