Lát hoa (Chukrasia tabularis)
Lát hoa (Chukrasia tabularis)Ảnh: Jonathan Hiew · CC BY-NC-SA · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần L

Lát hoa

Chukrasia tabularis

Lát hoa (danh pháp khoa học: Chukrasia tabularis) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Lát (Chukrasia), họ Xoan (Meliaceae). Cây được M.Roem. mô tả khoa học năm 1830. Loài lát hoa có kích thước thuộc loại cây gỗ trung bình, cao tới 25m, thân cây thẳng, gốc có bạnh vè lớn, cành r...

Họ thực vật
Họ Xoan (Meliaceae)
Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Lát hoa (danh pháp khoa học: Chukrasia tabularis) là một loài thực vật có hoa thuộc chi Lát (Chukrasia), họ Xoan (Meliaceae). Cây được M.Roem. mô tả khoa học năm 1830. Loài lát hoa có kích thước thuộc loại cây gỗ trung bình, cao tới 25m, thân cây thẳng, gốc có bạnh vè lớn, cành rậm, vỏ thân màu nâu nhạt rạn nứt dọc. Cành non có màu đỏ nâu với lớp lông mịn. Lá kép lông chim một lần chẵn mọc cách, lá có kích thước 30–50 cm. Cuống chính (từ đầu cuống đến lá chét đầu tiên) của lá hình trụ, dài 4,5–7 cm. Mỗi lá chính có 10 - 16 lá chét, cuống lá chét dài từ 4–8 mm, lá chét hình trứng hoặc mũi mác thuôn dài (giai đoạn cây non đôi khi là xẻ thùy), đầu lá chét nhọn đôi khi là có mũi nhọn, đuôi lá chét thường lệch, kích thước lá chét dài 7–12 cm và rộng từ 3–5 cm, hệ gân của lá chét là gân lông chim có từ 10-15 cặp gân phụ, mặt trên lá chét nhẵn, mặt dưới không hoặc phủ nhẹ lớp lông mịn màu nâu nhạt. Hoa tự hình chùy mọc ở đầu cành. Hoa màu trắng kem, có mùi thơm nhẹ, kích thước hoa 1,2 - 1,5 cm. Quả hình cầu hoặc bầu dục màu xám vàng đến nâu, kích thước từ 3,5–4 cm. Mùa hoa từ tháng 4 đến thánh 5, mùa quả từ tháng 7 đến tháng 1 năm sau.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Lát hoa mang danh pháp hai phần chuẩn là Chukrasia tabularis, trực thuộc Chi Lát (Chukrasia) nằm trong Họ Xoan (Meliaceae).

Các loài cùng chi Chukrasia và cùng Họ Xoan thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Chukrasia tabularis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Chukrasia.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Lát hoa (Chukrasia tabularis) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Chukrasia và Họ Xoan tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Chukrasia tabularis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Xoan)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Lát hoa.

Xem toàn bộ họ →
Heynea velutina
Thuốc Nam

Dược liệu Heynea velutina (họ Xoan)

Heynea velutina

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Heynea velutina (họ Xoan) (Heynea velutina) là loài thực vật dược học thuộc Họ Xoan (Meliaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Heynea trijuga (họ Xoan)
Thuốc Nam

Dược liệu Heynea trijuga (họ Xoan)

Heynea trijuga

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Heynea trijuga (họ Xoan) (Heynea trijuga) là loài thực vật dược học thuộc Họ Xoan (Meliaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Xu sung
Thuốc Nam

Xu sung

Xylocarpus moluccensis

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Xu sung (Xylocarpus moluccensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Xoan (Meliaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Entandrophragma angolense (họ Xoan)
Thuốc Nam

Dược liệu Entandrophragma angolense (họ Xoan)

Entandrophragma angolense

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Entandrophragma angolense (họ Xoan) (Entandrophragma angolense) là loài thực vật dược học thuộc Họ Xoan (Meliaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Ngâu Tàu
Thuốc Nam

Ngâu Tàu

Aglaia odorata

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Ngâu Tàu (danh pháp hai phần Aglaia odorata), là loại cây mộc dạng bụi nhỏ thuộc chi Gội (Aglaia), họ Xoan (Meliaceae). Rất dễ nhầm với cây Ngâu Việt (Aglaia duperreana). Nhìn chung 2 loài này hiện tại có vùng phân bổ và công dụng tương tự như nhau. Loài ngâu tàu nguyên xuất từ v...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Munronia unifoliolata
Thuốc Nam

Dược liệu Munronia unifoliolata (họ Xoan)

Munronia unifoliolata

Họ Xoan · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Munronia unifoliolata (họ Xoan) (Munronia unifoliolata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Xoan (Meliaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh