Lạc tiên bốn cạnh (Passiflora quadrangularis)
Lạc tiên bốn cạnh (Passiflora quadrangularis)Ảnh: Karl Questel · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần L

Lạc tiên bốn cạnh

Passiflora quadrangularis

Lạc tiên bốn cạnh (Passiflora quadrangularis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

Bộ phận dùng
Dây mang lá và hoa
Nhóm hoạt chất chính
Flavonoid C-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman

1. Tổng quan và danh pháp

Lạc tiên bốn cạnh, (danh pháp khoa học Passiflora quadrangularis) là một loài thực vật có hoa trong họ Lạc tiên. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1759. Lạc tiên bốn cạnh là loài dây leo thân thảo có tua cuốn. Lá đơn mọc cách, phiến lá gần hình tim hoặc hình trứng có đầu lá tù có mấu nhọn, đuôi là gần tim. Cuống là có 4-6 tuyến nổi hình chậu. Tua cuốn nằm ở nách lá. Hoa có mùi thơm, nhiều nhị, màu sặc sỡ. Quả hình bầu dục hoặc hơi trụ. Quả được dùng làm nước ép giải khát tương tự như các loài chanh dây khác. Lá có thể dùng làm trà và một số nơi dùng trong quá trình điều trị bệnh cáo huyết áp và tiểu đường.

Tên gọi khác và đồng danh: Passiflora quadrangularis.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Lạc tiên bốn cạnh mang danh pháp hai phần chuẩn là Passiflora quadrangularis, trực thuộc Chi Lạc tiên (Passiflora) nằm trong Họ Lạc tiên (Passifloraceae).

Các loài cùng chi Passiflora và cùng Họ Lạc tiên thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Passiflora quadrangularis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (dây mang lá và hoa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Passiflora.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Dây mang lá và hoa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Flavonoid C-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Lạc tiên bốn cạnh (Passiflora quadrangularis) được ghi nhận sử dụng bộ phận dây mang lá và hoa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: An thần & Giấc ngủ, Trà thảo mộc dưỡng sinh.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Passiflora và Họ Lạc tiên tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Passiflora quadrangularis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lạc tiên)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Lạc tiên bốn cạnh.

Xem toàn bộ họ →
Passiflora montana
Thuốc Nam

Lạc tiên núi (Passiflora montana)

Passiflora montana

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Lạc tiên núi (Passiflora montana) (Passiflora montana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh
Lạc tiên trifoliata (Passiflora trifoliata)
Thuốc Nam

Lạc tiên trifoliata (Passiflora trifoliata)

Passiflora trifoliata

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Lạc tiên trifoliata (Passiflora trifoliata) (Passiflora trifoliata) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh
Lạc tiên
Thuốc Nam

Lạc tiên

Passiflora foetida

Họ Lạc tiên · Phần trên mặt đất mang lá và ngọn

Lạc tiên hay nhãn lồng, người dân Nam Bộ gọi là cây/dây nhãn lồng, dây chùm bao, (danh pháp hai phần: Passiflora foetida), thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), là một loại cây có lá và quả ăn được. Cây có nguồn gốc từ tây nam Hoa Kỳ, México, vùng Caribe, Trung Mỹ và Nam Mỹ. Loài l...

Mất ngủ & Căng thẳng thần kinhAn thần & Giấc ngủ
Dây xen
Thuốc Nam

Dây xen

Passiflora cochinchinensis

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Dây xen (Passiflora cochinchinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh