Kinh giới (Elsholtzia ciliata)
Kinh giới (Elsholtzia ciliata)Ảnh: Vivian Li · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần K

Kinh giới

Elsholtzia ciliata

Kinh giới, kinh giới rìa hay kinh giới trồng (tên khoa học: Elsholtzia cristata) là loài cây thảo thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), là một loại rau thơm và cây thuốc. Kinh giới có thân vuông, mọc thẳng, cao khoảng 30 – 50 cm. Hoa nhỏ, màu tím nhạt, mọc thành bông ở đầu cành. Cây chứa...

Họ thực vật
Họ Hoa môi (Lamiaceae)
Bộ phận dùng
Cành mang lá và ngọn có hoa
Tính vị
Tính hơi ấm, vị cay thơm
Quy kinh
Phế, Can
Nhóm hoạt chất chính
Tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid

1. Tổng quan và danh pháp

Kinh giới, kinh giới rìa hay kinh giới trồng (tên khoa học: Elsholtzia cristata) là loài cây thảo thuộc họ Hoa môi (Lamiaceae), là một loại rau thơm và cây thuốc. Kinh giới có thân vuông, mọc thẳng, cao khoảng 30 – 50 cm. Hoa nhỏ, màu tím nhạt, mọc thành bông ở đầu cành. Cây chứa tinh dầu có vị cay, đắng, mùi thơm.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Kinh giới mang danh pháp hai phần chuẩn là Elsholtzia ciliata, trực thuộc Chi Kinh giới (Elsholtzia) nằm trong Họ Hoa môi (Lamiaceae).

Các loài cùng chi Elsholtzia và cùng Họ Hoa môi thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Elsholtzia ciliata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (cành mang lá và ngọn có hoa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Elsholtzia.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Cành mang lá và ngọn có hoa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Kinh giới (Elsholtzia ciliata) được ghi nhận sử dụng bộ phận cành mang lá và ngọn có hoa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Tinh dầu & Hương liệu tự nhiên, Hô hấp & Dịu cổ họng, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Elsholtzia và Họ Hoa môi tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Elsholtzia ciliata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoa môi)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Kinh giới.

Xem toàn bộ họ →
Kinh giới eriostachya (Elsholtzia eriostachya)
Thuốc Nam

Kinh giới eriostachya (Elsholtzia eriostachya)

Elsholtzia eriostachya

Họ Hoa môi · Cành mang lá và ngọn có hoa

Kinh giới eriostachya (Elsholtzia eriostachya) (Elsholtzia eriostachya) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa môi (Lamiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là cành mang lá và ngọn có hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Kinh giới bodinieri (Elsholtzia bodinieri)
Thuốc Nam

Kinh giới bodinieri (Elsholtzia bodinieri)

Elsholtzia bodinieri

Họ Hoa môi · Cành mang lá và ngọn có hoa

Kinh giới bodinieri (Elsholtzia bodinieri) (Elsholtzia bodinieri) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa môi (Lamiaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là cành mang lá và ngọn có hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Tỏi rừng bidentatum (Teucrium bidentatum)
Đông dược

Tỏi rừng bidentatum (Teucrium bidentatum)

Teucrium bidentatum

Họ Hoa môi · Cành mang lá và ngọn có hoa

Tỏi rừng bidentatum (Teucrium bidentatum) (Teucrium bidentatum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa môi (Lamiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là cành mang lá và ngọn có hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da
Paraphlomis albiflora
Đông dược

Dược liệu Paraphlomis albiflora (họ Hoa môi)

Paraphlomis albiflora

Họ Hoa môi · Cành mang lá và ngọn có hoa

Dược liệu Paraphlomis albiflora (họ Hoa môi) (Paraphlomis albiflora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoa môi (Lamiaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là cành mang lá và ngọn có hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất tinh dầu thơm (menthol, thymol, eugenol, linalool), acid rosmarinic, diterpen và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngLá tắm, xông hơi & Ngoài da