Kê vàng (Setaria italica)
Kê vàng (Setaria italica)Ảnh: williamdomenge9 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần K

Kê vàng

Setaria italica

Kê vàng (Setaria italica) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Bộ phận dùng
Thân rễ, hạt hoặc thân lá
Nhóm hoạt chất chính
Polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid C-glycosid

1. Tổng quan và danh pháp

Kê vàng, còn gọi là kê đỏ, kê đuôi cáo, kê ta hay ngắn gọn là kê, tên khoa học: Setaria italica, là một loài thực vật có hoa trong họ Hòa thảo. Loài này được (L.) P.Beauv. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1812. Đây là loài kê được trồng nhiều thứ nhì trên thế giới, và quan trọng nhất ở Đông Á. Loài cây này đã được trồng lâu đời nhất trong các loài kê, được trồng ở Trung Quốc từ thiên niên kỷ 6 trước Công nguyên. Kê ta là cây thân thảo mọc thẳng có thể cao 120–200 cm.

Tên gọi khác và đồng danh: Setaria italica.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Kê vàng mang danh pháp hai phần chuẩn là Setaria italica, trực thuộc Chi Setaria (Setaria) nằm trong Họ Hoà thảo (Poaceae).

Các loài cùng chi Setaria và cùng Họ Hoà thảo thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Setaria italica dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân rễ, hạt hoặc thân lá) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Setaria.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân rễ, hạt hoặc thân lá.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid C-glycosid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Kê vàng (Setaria italica) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân rễ, hạt hoặc thân lá trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thận & Lợi tiểu, Lá tắm, xông hơi & Ngoài da, Trà thảo mộc dưỡng sinh.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Setaria và Họ Hoà thảo tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Setaria italica), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Hoà thảo)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Kê vàng.

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Setaria megaphylla (họ Hoà thảo)
Thuốc Nam

Dược liệu Setaria megaphylla (họ Hoà thảo)

Setaria megaphylla

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Dược liệu Setaria megaphylla (họ Hoà thảo) (Setaria megaphylla) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Thảo mộc họ Hoà thảo xanh (Setaria viridis)
Đông dược

Thảo mộc họ Hoà thảo xanh (Setaria viridis)

Setaria viridis

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Thảo mộc họ Hoà thảo xanh (Setaria viridis) (Setaria viridis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Triticum aestivum (họ Hoà thảo)
Đông dược

Dược liệu Triticum aestivum (họ Hoà thảo)

Triticum aestivum

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Dược liệu Triticum aestivum (họ Hoà thảo) (Triticum aestivum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh
Alopecurus longearistatus
Đông dược

Alopecurus longiaristatus

Alopecurus longearistatus

Họ Hoà thảo · Thân rễ, hạt hoặc thân lá

Alopecurus longiaristatus (Alopecurus longearistatus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Hoà thảo (Poaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân rễ, hạt hoặc thân lá, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide, tinh dầu citral/geraniol (nhóm sả), phytosterol và flavonoid c-glycosid.

Lá tắm, xông hơi & Ngoài daTrà thảo mộc dưỡng sinh