Hột cải (Sinapis alba)
Hột cải (Sinapis alba)Ảnh: Ava Babili · CC BY-NC-ND · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần H

Hột cải

Sinapis alba

Hột cải (Sinapis alba) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cải (Brassicaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là hạt, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid.

Họ thực vật
Họ Cải (Brassicaceae)
Bộ phận dùng
Hạt, lá hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid

1. Tổng quan và danh pháp

Hột cải (Sinapis alba, còn được gọi là bạch giới tử) là một loài thực vật có hoa trong họ Cải. Loài này được L. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1753. Phổ biến nhất ở châu Âu, Bắc Phi, Trung Đông và Trung Á, cây có thể được tìm thấy trên toàn thế giới. Cây cũng được tìm thấy ở phía bắc xa xôi như Greenland, và được tập cho quen phong thổ trên khắp nước Anh và Ireland. Mù tạc trắng là một cây thường niên, phát triển đến 70 cm cao với các cặp lá song song. Hạt của cây là một trong những nguyên liệu để tạo gia vị mù tạt. Thuật ngữ mù tạt trắng đề cập đến hạt có màu trắng, cũng còn được gọi là mù tạt vàng, vì hoa màu vàng của nó. Mù tạt chứa protein, dầu béo và sinalbine glycoside (xem thành phần) và có vị cay nồng. Mù tạc trắng là một đối tượng nghiên cứu quan trọng của sinh lý học thực vật. Nhiều phát hiện của quang hình thái (Photomorphogenesis) đã thu được, ví dụ, từ Hans Mohr và đồng nghiệp tại Viện Sinh học của Đại học Albert-Ludwigs ở Freiburg im Breisgau về loài thực vật này.

Tên gọi khác và đồng danh: Sinapis alba.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Hột cải mang danh pháp hai phần chuẩn là Sinapis alba, trực thuộc Chi Sinapis (Sinapis) nằm trong Họ Cải (Brassicaceae).

Các loài cùng chi Sinapis và cùng Họ Cải thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Sinapis alba dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (hạt, lá hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Sinapis.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Hạt, lá hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Hột cải (Sinapis alba) được ghi nhận sử dụng bộ phận hạt, lá hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hô hấp & Dịu cổ họng, Hỗ trợ tiêu hoá, Gia vị & Món ăn bài thuốc.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Sinapis và Họ Cải tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Sinapis alba), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cải)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Hột cải.

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Sisymbrium altissimum (họ Cải)
Đông dược

Dược liệu Sisymbrium altissimum (họ Cải)

Sisymbrium altissimum

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Dược liệu Sisymbrium altissimum (họ Cải) (Sisymbrium altissimum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cải (Brassicaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là hạt, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Dược liệu Erysimum hieraciifolium (họ Cải)
Đông dược

Dược liệu Erysimum hieraciifolium (họ Cải)

Erysimum hieraciifolium

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Dược liệu Erysimum hieraciifolium (họ Cải) (Erysimum hieraciifolium) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cải (Brassicaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là hạt, lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glucosinolat, isothiocyanat, sulforaphan và flavonoid.

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Cải bắp
Thuốc Nam

Cải bắp

Brassica oleracea var. capitata

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Bắp cải hay cải bắp (Brassica oleracea thuộc nhóm Capitata) hay cải nồi hay bắp sú là một loại rau chủ lực trong họ Cải (còn gọi là họ Thập tự - Brassicaceae/Cruciferae), phát sinh từ vùng Địa Trung Hải. Nó là cây thân thảo, sống hai năm, và là một thực vật có hoa thuộc nhóm hai ...

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Su hào
Thuốc Nam

Su hào

Brassica oleracea var. gongylodes

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Su hào (từ tiếng Pháp: chou-rave, danh pháp hai phần: Brassica oleracea nhóm Gongylodes) là một giống cây trồng thân thấp và mập của cải bắp dại, được chọn lựa vì thân mập, gần như có dạng hình cầu, chứa nhiều nước của nó. Su hào được tạo ra từ quá trình chọn lọc nhân tạo để lấy ...

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Cải bắp dại
Thuốc Nam

Cải bắp dại

Brassica oleracea

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Cải bắp dại (danh pháp hai phần: Brassica oleracea), là một loài thuộc chi Cải (Brassica) có nguồn gốc ở vùng bờ biển phía nam và tây châu Âu, tại đây nó chịu đựng được muối và đá vôi nhưng không chịu được sự cạnh tranh từ các loài thực vật khác và thông thường chỉ hạn chế trong ...

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá
Cải củ
Thuốc Nam

Cải củ

Raphanus sativus

Họ Cải · Hạt, lá hoặc rễ

Cải củ (danh pháp hai phần: Raphanus sativus) là một loại củ được hình thành ở rễ do sự dư thừa của các chất dinh dưỡng được lưu trữ ở phần rễ của thực vật thuộc họ Cải, được thuần hóa ở châu Âu từ thời kỳ tiền Roman. Hiện nay cải củ được trồng và sử dụng trên khắp thế giới. Cải ...

Hô hấp & Dịu cổ họngHỗ trợ tiêu hoá