Hồng câu (Dendrobium aduncum)
Hồng câu (Dendrobium aduncum)Ảnh: Eerika Schulz · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần H

Hồng câu

Dendrobium aduncum

Hồng câu hay thạch hộc móc, lan móc, hoàng thảo thân gãy, câu trạng thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium aduncum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố từ Nam Á đến Đông Nam Á lục địa. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Tuyên Quang, Lạng Sơn, Xuân Sơn (P...

Họ thực vật
Họ Lan (Orchidaceae)
Bộ phận dùng
Thân giả hành hoặc thân rễ
Nhóm hoạt chất chính
Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin

1. Tổng quan và danh pháp

Hồng câu hay thạch hộc móc, lan móc, hoàng thảo thân gãy, câu trạng thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium aduncum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố từ Nam Á đến Đông Nam Á lục địa. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Tuyên Quang, Lạng Sơn, Xuân Sơn (Phú Thọ), Ninh Bình, Lâm Đồng.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Hồng câu mang danh pháp hai phần chuẩn là Dendrobium aduncum, trực thuộc Chi Hoàng thảo (Dendrobium) nằm trong Họ Lan (Orchidaceae).

Các loài cùng chi Dendrobium và cùng Họ Lan thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Dendrobium aduncum dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân giả hành hoặc thân rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Dendrobium.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân giả hành hoặc thân rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Hồng câu (Dendrobium aduncum) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân giả hành hoặc thân rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Hô hấp & Dịu cổ họng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Dendrobium và Họ Lan tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Dendrobium aduncum), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lan)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Hồng câu.

Xem toàn bộ họ →
Hoàng thảo đốm đỏ
Đông dược

Hoàng thảo đốm đỏ

Dendrobium bellatulum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Hoàng thảo đốm đỏ hay bạch hỏa hoàng, thạch hộc lùn, tiểu mĩ thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium bellatulum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố ở Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Trung Quốc, Myanma, Việt Nam (các tỉnh: Kon Tum, Lâm Đồng).

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Kim điệp quăn
Đông dược

Kim điệp quăn

Dendrobium fimbriatum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Kim điệp quăn hay long nhãn, mã tiên thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium fimbriatum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố từ Nam Á đến Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Sa Pa, Ba Bể, Vinh, Cà Mau, Lâm Đồng.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dược liệu Pleione yunnanensis (họ Lan)
Đông dược

Dược liệu Pleione yunnanensis (họ Lan)

Pleione yunnanensis

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Dược liệu Pleione yunnanensis (họ Lan) (Pleione yunnanensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Lan tục đoạn yunnanensis (Pholidota yunnanensis)
Đông dược

Lan tục đoạn yunnanensis (Pholidota yunnanensis)

Pholidota yunnanensis

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Lan tục đoạn yunnanensis (Pholidota yunnanensis) (Pholidota yunnanensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực