Gừa (Ficus microcarpa)
Gừa (Ficus microcarpa)Ảnh: no rights reserved, uploaded by 葉子 · CC0 / Public Domain · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần G

Gừa

Ficus microcarpa

Gừa (Ficus microcarpa) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dâu tằm (Moraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ rễ, cành hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar.

Bộ phận dùng
Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả
Nhóm hoạt chất chính
Prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar

1. Tổng quan và danh pháp

Gừa hay còn gọi Si quả nhỏ, (danh pháp khoa học: Ficus microcarpa) là một loài thực vật có hoa trong họ Dâu tằm (Moraceae). Loài này được L.f. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1782.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Gừa mang danh pháp hai phần chuẩn là Ficus microcarpa, trực thuộc Chi Sung đa (Ficus) nằm trong Họ Dâu tằm (Moraceae).

Các loài cùng chi Ficus và cùng Họ Dâu tằm thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Ficus microcarpa dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (lá, vỏ rễ, cành hoặc quả) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Ficus.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Gừa (Ficus microcarpa) được ghi nhận sử dụng bộ phận lá, vỏ rễ, cành hoặc quả trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Hô hấp & Dịu cổ họng, Trà thảo mộc dưỡng sinh, Xương khớp & Phong thấp.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Ficus và Họ Dâu tằm tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Ficus microcarpa), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Dâu tằm)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Gừa.

Xem toàn bộ họ →
Ficus sarmentosa var. duclouxii
Thuốc Nam

Sung đa sarmentosa var. duclouxii (Ficus sarmentosa var. duclouxii)

Ficus sarmentosa var. duclouxii

Họ Dâu tằm · Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả

Sung đa sarmentosa var. duclouxii (Ficus sarmentosa var. duclouxii) (Ficus sarmentosa var. duclouxii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dâu tằm (Moraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ rễ, cành hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar.

Hô hấp & Dịu cổ họngXương khớp & Phong thấp
Ficus gasparriniana var. laceratifolia
Thuốc Nam

Sung đa gasparriniana var. laceratifolia (Ficus gasparriniana var. laceratifolia)

Ficus gasparriniana var. laceratifolia

Họ Dâu tằm · Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả

Sung đa gasparriniana var. laceratifolia (Ficus gasparriniana var. laceratifolia) (Ficus gasparriniana var. laceratifolia) là loài thực vật dược học thuộc Họ Dâu tằm (Moraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là lá, vỏ rễ, cành hoặc quả, nổi bật với nhóm hoạt chất prenylflavonoid, coumarin, phytosterol và alkaloid iminosugar.

Hô hấp & Dịu cổ họngXương khớp & Phong thấp
Sanh
Thuốc Nam

Sanh

Ficus benjamina

Họ Dâu tằm · Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả

Cây sanh (có tên khoa học là Ficus benjamina L.) hay còn gọi là si, xanh, gừa, thực vật thuộc họ Dâu tằm, là một loại cây cảnh Bonsai được trồng khá phổ biến trên thế giới, nhất là các vùng ở Châu Á, đặc biệt là các nước Đông Nam Á: Việt Nam, Trung Quốc, Thái Lan, Lào....

Hô hấp & Dịu cổ họngXương khớp & Phong thấp
Vả
Thuốc Nam

Vả

Ficus auriculata

Họ Dâu tằm · Lá, vỏ rễ, cành hoặc quả

Vả, tên khoa học Ficus auriculata, là một loài cây thuộc chi Ficus, nó có quả giống như sung nhưng lớn hơn và có lá to hơn. Đây là loài có nguồn gốc Hymalaya, miền nam Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam. Là loài cây thường xanh, nhưng trong một số vùng khí hậu, nó c...

Hô hấp & Dịu cổ họngXương khớp & Phong thấp