Đậu đỏ (Vigna angularis)
Đậu đỏ (Vigna angularis)Ảnh: hakkahamushi · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần Đ

Đậu đỏ

Vigna angularis

Đậu đỏ (danh pháp hai phần: Vigna angularis, tên tiếng Anh: Azuki bean, có khi gọi tắt là Azuki) là cây dây leo hàng năm thuộc phân họ Đậu, được trồng nhiều từ Đông Á đến Himalaya. Hạt đậu đỏ dài khoảng 5 mm, có màu đỏ nhưng đôi khi có màu trắng, đen, xám... Các nhà khoa học cho ...

Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Đậu đỏ (danh pháp hai phần: Vigna angularis, tên tiếng Anh: Azuki bean, có khi gọi tắt là Azuki) là cây dây leo hàng năm thuộc phân họ Đậu, được trồng nhiều từ Đông Á đến Himalaya. Hạt đậu đỏ dài khoảng 5 mm, có màu đỏ nhưng đôi khi có màu trắng, đen, xám... Các nhà khoa học cho rằng Vigna angularis var. nipponensis là loài gốc, và các giống khác phát sinh từ đó. Các bằng chứng về gen chứng minh rằng đậu đỏ đã được thuần hóa trước tiên ở vùng núi Himalaya. Nó được trồng ở bán đảo Triều Tiên và đông bắc Trung Quốc từ trước năm 1000 trước công nguyên. Sau đó đậu đỏ được di thực đến Nhật Bản, nơi mà đến nay đậu đỏ trở thành loại đậu phổ biến thứ 2 sau đậu tương. Nó thường cao khoảng từ 30 đến 90 cm.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Đậu đỏ mang danh pháp hai phần chuẩn là Vigna angularis, trực thuộc Chi Đậu (Vigna) nằm trong Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida).

Các loài cùng chi Vigna và cùng Họ Magnoliopsida thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Vigna angularis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Vigna.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Đậu đỏ (Vigna angularis) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Vigna và Họ Magnoliopsida tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Vigna angularis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Magnoliopsida)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Đậu đỏ.

Xem toàn bộ họ →
Đậu nho nhe
Đông dược

Đậu nho nhe

Vigna umbellata

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Đậu nho nhe (danh pháp hai phần: Vigna umbellata) là loài thực vật có hoa trong họ Đậu. Loài này được (Thunb.) Ohwi & H.Ohashi miêu tả khoa học đầu tiên.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Đậu dải trắng rốn nâu
Thuốc Nam

Đậu dải trắng rốn nâu

Vigna unguiculata subsp. unguiculata

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Đậu dải trắng rốn nâu hay đậu mắt đen, đậu trắng (tiếng Tày: thua khao) (danh pháp hai phần: Vigna unguiculata subsp. unguiculata), là một phân loài thực vật thuộc họ Đậu. Trước đây, phân loài này được xếp trong chi Phaseolus. Vigna unguiculata subsp. dekindtiana là phân loài đậu...

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Hippolytia delavayi (họ Magnoliopsida)
Quốc tế

Dược liệu Hippolytia delavayi (họ Magnoliopsida)

Hippolytia delavayi

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Hippolytia delavayi (họ Magnoliopsida) (Hippolytia delavayi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dumasia forrestii
Quốc tế

Dược liệu Dumasia forrestii (họ Magnoliopsida)

Dumasia forrestii

Họ Magnoliopsida · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Dumasia forrestii (họ Magnoliopsida) (Dumasia forrestii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Magnoliopsida (Magnoliopsida), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan