Đại giác (Dendrobium longicornu)
Đại giác (Dendrobium longicornu)Ảnh: Jigu · CC BY · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần Đ

Đại giác

Dendrobium longicornu

Đại giác hay hoàng thảo sừng, thạch hộc cựa dài, trường cự thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium longicornu) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt.

Họ thực vật
Họ Lan (Orchidaceae)
Bộ phận dùng
Thân giả hành hoặc thân rễ
Nhóm hoạt chất chính
Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin

1. Tổng quan và danh pháp

Đại giác hay hoàng thảo sừng, thạch hộc cựa dài, trường cự thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium longicornu) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố ở Ấn Độ, Trung Quốc, Việt Nam. Tại Việt Nam, cây có mặt ở các khu vực: Sa Pa, Tam Đảo, Đà Lạt.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Đại giác mang danh pháp hai phần chuẩn là Dendrobium longicornu, trực thuộc Chi Hoàng thảo (Dendrobium) nằm trong Họ Lan (Orchidaceae).

Các loài cùng chi Dendrobium và cùng Họ Lan thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Dendrobium longicornu dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân giả hành hoặc thân rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Dendrobium.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân giả hành hoặc thân rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Đại giác (Dendrobium longicornu) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân giả hành hoặc thân rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Hô hấp & Dịu cổ họng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Dendrobium và Họ Lan tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Dendrobium longicornu), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lan)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Đại giác.

Xem toàn bộ họ →
Hoàng thảo loa kèn
Đông dược

Hoàng thảo loa kèn

Dendrobium lituiflorum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Hoàng thảo litui hay hoàng thảo loa kèn (danh pháp hai phần: Dendrobium lituiflorum) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo. Cây phân bố từ Nam Á đến Đông Nam Á. Tại Việt Nam, cây có mặt ở miền Bắc và ở tỉnh Kon Tum.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Nghệ tâm
Đông dược

Nghệ tâm

Dendrobium loddigesii

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Nghệ tâm hay lan móc, thạch hộc duyên dáng, hoàng thảo thạch hộc (danh pháp hai phần: Dendrobium loddigesii) là một loài lan trong chi Lan hoàng thảo và là loài bản địa của Lào, miền Nam Trung Quốc, và Hong Kong. Loài này thường được tìm thấy ở độ cao 1000–1500 m trên mực nước bi...

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dược liệu Cleisostoma striatum (họ Lan)
Thuốc Nam

Dược liệu Cleisostoma striatum (họ Lan)

Cleisostoma striatum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Dược liệu Cleisostoma striatum (họ Lan) (Cleisostoma striatum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dược liệu Liparis inaperta (họ Lan)
Thuốc Nam

Dược liệu Liparis inaperta (họ Lan)

Liparis inaperta

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Dược liệu Liparis inaperta (họ Lan) (Liparis inaperta) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực