Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) (Cypripedium henryi)
Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) (Cypripedium henryi)Ảnh: orchidsworld · CC BY-NC-ND · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần D

Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan)

Cypripedium henryi

Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) (Cypripedium henryi) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Họ thực vật
Họ Lan (Orchidaceae)
Bộ phận dùng
Thân giả hành hoặc thân rễ
Nhóm hoạt chất chính
Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin

1. Tổng quan và danh pháp

Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) (danh pháp khoa học: Cypripedium henryi) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Cypripedium, Họ Lan (Orchidaceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Cypripedium henryi.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) mang danh pháp hai phần chuẩn là Cypripedium henryi, trực thuộc Chi Cypripedium (Cypripedium) nằm trong Họ Lan (Orchidaceae).

Các loài cùng chi Cypripedium và cùng Họ Lan thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Cypripedium henryi dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (thân giả hành hoặc thân rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Cypripedium.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Thân giả hành hoặc thân rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan) (Cypripedium henryi) được ghi nhận sử dụng bộ phận thân giả hành hoặc thân rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Hô hấp & Dịu cổ họng, Dược liệu ngâm & Đại bổ.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Cypripedium và Họ Lan tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Cypripedium henryi), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lan)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Dược liệu Cypripedium henryi (họ Lan).

Xem toàn bộ họ →
Dược liệu Cypripedium tibeticum (họ Lan)
Thuốc Nam

Dược liệu Cypripedium tibeticum (họ Lan)

Cypripedium tibeticum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Dược liệu Cypripedium tibeticum (họ Lan) (Cypripedium tibeticum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Dược liệu Cypripedium guttatum (họ Lan)
Thuốc Nam

Dược liệu Cypripedium guttatum (họ Lan)

Cypripedium guttatum

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Dược liệu Cypripedium guttatum (họ Lan) (Cypripedium guttatum) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lan (Orchidaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là thân giả hành hoặc thân rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất polysaccharide nhầy, bibenzyl, phenanthren, alkaloid dendrobin và gastrodin.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Cầu diệp bò
Thuốc Nam

Cầu diệp bò

Bulbophyllum reptans

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Cầu diệp bò hay lan lọng bò, thạch đậu lan bò, phục sinh thạch đậu lan (danh pháp hai phần: Bulbophyllum reptans) là một loài phong lan thuộc chi Bulbophyllum. Loài này phân bố từ Himalaya đến Hải Nam, trong đó có Việt Nam.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực
Kim tán
Thuốc Nam

Kim tán

Calanthe densiflora

Họ Lan · Thân giả hành hoặc thân rễ

Kim tán (danh pháp hai phần: Calanthe densiflora) là một loài địa lan. Cây phân bố ở Ấn Độ, Đài Loan, Trung Quốc, Việt Nam. Tại Việt Nam, cây có mặt ở Sa Pa.

Hô hấp & Dịu cổ họngBồi bổ khí huyết & Thể lực