Cử cuống dài (Fagus longipetiolata)
Cử cuống dài (Fagus longipetiolata)Ảnh: 曾云保 · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Cử cuống dài

Fagus longipetiolata

Cử cuống dài hay cử Sa Pa, sồi cánh (danh pháp khoa học: Fagus longipetiolata) là loài thực vật thuộc họ Fagaceae. Nó phân bố chủ yếu ở miền Nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam (Lào Cai, Sơn La).

Họ thực vật
Họ Cử (Fagaceae)
Chi (Genus)
Chi Cử (Fagus)
Bộ phận dùng
Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa
Nhóm hoạt chất chính
Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật

1. Tổng quan và danh pháp

Cử cuống dài hay cử Sa Pa, sồi cánh (danh pháp khoa học: Fagus longipetiolata) là loài thực vật thuộc họ Fagaceae. Nó phân bố chủ yếu ở miền Nam Trung Quốc và miền Bắc Việt Nam (Lào Cai, Sơn La).

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Cử cuống dài mang danh pháp hai phần chuẩn là Fagus longipetiolata, trực thuộc Chi Cử (Fagus) nằm trong Họ Cử (Fagaceae).

Các loài cùng chi Fagus và cùng Họ Cử thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Fagus longipetiolata dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Fagus.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Cử cuống dài (Fagus longipetiolata) được ghi nhận sử dụng bộ phận toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Trà thảo mộc dưỡng sinh, Thanh nhiệt & Mát gan.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Fagus và Họ Cử tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Fagus longipetiolata), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cử)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Cử cuống dài.

Xem toàn bộ họ →
Cử Á Đông (Fagus sinensis)
Quốc tế

Cử Á Đông (Fagus sinensis)

Fagus sinensis

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Cử Á Đông (Fagus sinensis) (Fagus sinensis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Castanopsis tibetana (họ Cử)
Quốc tế

Dược liệu Castanopsis tibetana (họ Cử)

Castanopsis tibetana

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Castanopsis tibetana (họ Cử) (Castanopsis tibetana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Castanopsis ceratacantha (họ Cử)
Quốc tế

Dược liệu Castanopsis ceratacantha (họ Cử)

Castanopsis ceratacantha

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Castanopsis ceratacantha (họ Cử) (Castanopsis ceratacantha) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dẻ thơm
Đông dược

Dẻ thơm

Castanea sativa

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dẻ thơm (Castanea sativa) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Thanh nhiệt & Mát ganTrà thảo mộc dưỡng sinh
Sồi bella (Quercus bella)
Quốc tế

Sồi bella (Quercus bella)

Quercus bella

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Sồi bella (Quercus bella) (Quercus bella) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Lithocarpus paniculatus
Quốc tế

Dược liệu Lithocarpus paniculatus (họ Cử)

Lithocarpus paniculatus

Họ Cử · Toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa

Dược liệu Lithocarpus paniculatus (họ Cử) (Lithocarpus paniculatus) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cử (Fagaceae), thuộc nhóm thảo dược quốc tế được ứng dụng trong dược học thực vật, tinh dầu và thực phẩm bảo vệ sức khoẻ hiện đại. Bộ phận thường dùng là toàn cây, lá hoặc rễ thu hái theo mùa, nổi bật với nhóm hoạt chất polyphenol, flavonoid, terpenoid, saponin và các hợp chất chuyển hoá thứ cấp đặc trưng thực vật.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan