Chanh leo (Passiflora edulis)
Chanh leo (Passiflora edulis)Ảnh: William Tovar Vega · CC BY-NC · Nguồn gốc
Đông dược Á ĐôngVần C

Chanh leo

Passiflora edulis

Chanh leo (Passiflora edulis) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

Bộ phận dùng
Dây mang lá và hoa
Nhóm hoạt chất chính
Flavonoid C-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman

1. Tổng quan và danh pháp

Chanh leo (danh pháp khoa học: Passiflora edulis) là đại diện có giá trị dược liệu thuộc chi Passiflora, Họ Lạc tiên (Passifloraceae). Trong hệ thống phân loại của Thư viện Dược liệu Herbal.vn, loài này được xếp vào nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền.

Tên gọi khác và đồng danh: Passiflora edulis.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Chanh leo mang danh pháp hai phần chuẩn là Passiflora edulis, trực thuộc Chi Lạc tiên (Passiflora) nằm trong Họ Lạc tiên (Passifloraceae).

Các loài cùng chi Passiflora và cùng Họ Lạc tiên thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Passiflora edulis dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (dây mang lá và hoa) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Passiflora.

Loài phân bố chủ yếu tại các vùng khí hậu cận nhiệt đới và ôn đới Á Đông; nhiều vùng trồng tại vùng cao phía Bắc Việt Nam hiện cũng đã di thực hoặc sử dụng nguồn dược liệu nhập khẩu đạt tiêu chuẩn dược điển.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Dây mang lá và hoa.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Flavonoid C-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Chanh leo (Passiflora edulis) được ghi nhận sử dụng bộ phận dây mang lá và hoa trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: An thần & Giấc ngủ, Trà thảo mộc dưỡng sinh.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Passiflora và Họ Lạc tiên tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Passiflora edulis), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Lạc tiên)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Chanh leo.

Xem toàn bộ họ →
Lạc tiên cảnh
Thuốc Nam

Lạc tiên cảnh

Passiflora caerulea

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Lạc tiên cảnh hay chùm bao, nhãn lồng cam, danh pháp hai phần là Passiflora caerulea, là loài dây leo thuộc họ Lạc tiên. Loài cây này có nguồn gốc từ các nước Nam Mỹ (Argentina, Paraguay, Uruguay và Brasil).

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh
Lạc tiên Wilson
Thuốc Nam

Lạc tiên Wilson

Passiflora wilsonii

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Lạc tiên Wilson (Passiflora wilsonii) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh
Dược liệu Barteria nigritana (họ Lạc tiên)
Thuốc Nam

Dược liệu Barteria nigritana (họ Lạc tiên)

Barteria nigritana

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Dược liệu Barteria nigritana (họ Lạc tiên) (Barteria nigritana) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh
Adenia cardiophylla
Đông dược

Dược liệu Adenia cardiophylla (họ Lạc tiên)

Adenia cardiophylla

Họ Lạc tiên · Dây mang lá và hoa

Dược liệu Adenia cardiophylla (họ Lạc tiên) (Adenia cardiophylla) là loài thực vật dược học thuộc Họ Lạc tiên (Passifloraceae), thuộc nhóm vị thuốc Đông dược Á Đông được ghi nhận rộng rãi trong các y thư cổ truyền. Bộ phận thường dùng là dây mang lá và hoa, nổi bật với nhóm hoạt chất flavonoid c-glycosid (vitexin, isovitexin, orientin) và alkaloid harman.

An thần & Giấc ngủTrà thảo mộc dưỡng sinh