Cà độc dược gai tù (Datura inoxia)
Cà độc dược gai tù (Datura inoxia)Ảnh: Macarena Marin · CC BY-NC · Nguồn gốc
Dược liệu Việt NamVần C

Cà độc dược gai tù

Datura inoxia

Cà độc dược gai tù (tên khoa học Datura innoxia hoặc inoxia) là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được Mill. mô tả khoa học đầu tiên năm 1768.

Họ thực vật
Họ Cà (Solanaceae)
Tên gọi khác / Tên đồng nghĩa
Datura innoxia
Bộ phận dùng
Quả chín, cành lá hoặc rễ
Nhóm hoạt chất chính
Glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid

1. Tổng quan và danh pháp

Cà độc dược gai tù (tên khoa học Datura innoxia hoặc inoxia) là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được Mill. mô tả khoa học đầu tiên năm 1768.

Tên gọi khác và đồng danh: Datura inoxia, Datura innoxia.

2. Phân loại thực vật học và họ hàng

Theo hệ thống phân loại thực vật hiện đại, Cà độc dược gai tù mang danh pháp hai phần chuẩn là Datura inoxia, trực thuộc Chi Datura (Datura) nằm trong Họ Cà (Solanaceae).

Các loài cùng chi Datura và cùng Họ Cà thường chia sẻ nhiều đặc điểm hình thái cơ quan sinh sản cũng như các khung chuyển hoá thứ cấp tương đồng, giúp định hướng nghiên cứu dược lý và kiểm nghiệm dược liệu.

3. Đặc điểm nhận diện và phân bố sinh thái

Trong tự nhiên và canh tác dược liệu, việc nhận diện chính xác Datura inoxia dựa trên cấu trúc lá, kiểu cụm hoa, quả và đặc điểm giải phẫu bộ phận dùng (quả chín, cành lá hoặc rễ) nhằm tránh nhầm lẫn với các loài gần gũi trong cùng chi Datura.

Loài thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, phân bố từ vùng trung du, miền núi đến các vườn bảo tồn cây thuốc.

4. Bộ phận dùng và thành phần hoá học

  • Bộ phận dùng chính: Quả chín, cành lá hoặc rễ.
  • Nhóm hoạt chất ghi nhận: Glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.
  • Thu hái và sơ chế: Thu hoạch vào thời kỳ tích luỹ hàm lượng hoạt chất cao nhất trong năm, làm sạch tạp chất, phơi âm can hoặc sấy ở nhiệt độ kiểm soát để bảo toàn các hợp chất nhạy nhiệt và tinh dầu tự nhiên.

5. Công dụng truyền thống và ứng dụng thực tiễn

Trong tri thức thảo dược truyền thống và tài liệu thực vật dược học, Cà độc dược gai tù (Datura inoxia) được ghi nhận sử dụng bộ phận quả chín, cành lá hoặc rễ trong chăm sóc sức khoẻ, chế biến trà thảo mộc hoặc chiết xuất hoạt chất tự nhiên.

Các nhóm ứng dụng tiêu biểu: Thanh nhiệt & Mát gan, Bồi bổ khí huyết & Thể lực, Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSK.

6. Góc nhìn dược học hiện đại

Các nghiên cứu thực vật dược (phytochemistry & ethnopharmacology) đối với chi Datura và Họ Cà tập trung đánh giá hoạt tính sinh học của nhóm glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid, bao gồm khả năng chống oxy hoá, bảo vệ tế bào và tiềm năng chuẩn hoá dịch chiết trong các dạng bào chế hiện đại như trà túi lọc, cao khô định chuẩn, viên nang thảo dược và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

7. Lưu ý an toàn và bảo tồn

  • Sử dụng đúng loài đã được định danh khoa học (Datura inoxia), đúng bộ phận dùng và nguồn gốc rõ ràng, không dùng dược liệu ẩm mốc hoặc không rõ xuất xứ.
  • Phụ nữ đang mang thai, cho con bú, trẻ nhỏ và người đang sử dụng phác đồ thuốc kê đơn cần tham vấn ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn trước khi dùng.

Khi thu hái và sử dụng cần tuân thủ nguyên tắc khai thác bền vững, ưu tiên nguồn nguyên liệu từ các vùng trồng dược liệu kiểm soát chất lượng.

Khuyến cáo chuyên môn & An toàn sử dụng

Nội dung chuyên khảo trong Thư viện Dược liệu Herbal.vn được tổng hợp từ các tài liệu phân loại thực vật học và dược học nhằm mục đích tra cứu, học thuật và tham khảo thông tin. Thông tin này không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ, thầy thuốc chuyên khoa.

Dược liệu cùng Họ hàng (Họ Cà)

Các loài có quan hệ phân loại thực vật gần gũi với Cà độc dược gai tù.

Xem toàn bộ họ →
Cà độc dược
Đông dược

Cà độc dược

Datura metel

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà độc dược còn gọi là mạn đà la (hoa trắng), tên khoa học là Datura metel, thuộc họ Cà (Solanaceae). Thân thảo, cao 1–2 m, sống quanh năm. Phần gốc của thân hoá gỗ. Thân và cành non màu xanh lục hay tím, có nhiều lông tơ. Lá đơn, mọc so le, phiến lá nguyên hình trứng nhọn, gốc p...

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Cà độc dược lùn
Đông dược

Cà độc dược lùn

Datura stramonium

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Cà độc dược lùn hay mạn đà la (hoa tía), tên khoa học: Datura stramonium, là loài thực vật có hoa trong họ Cà. Loài này được L. mô tả khoa học đầu tiên năm 1753.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Huyết giác terniflora (Dracaena terniflora)
Thuốc Nam

Huyết giác terniflora (Dracaena terniflora)

Dracaena terniflora

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Huyết giác terniflora (Dracaena terniflora) (Dracaena terniflora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là quả chín, cành lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan
Dược liệu Aspidistra minutiflora (họ Cà)
Thuốc Nam

Dược liệu Aspidistra minutiflora (họ Cà)

Aspidistra minutiflora

Họ Cà · Quả chín, cành lá hoặc rễ

Dược liệu Aspidistra minutiflora (họ Cà) (Aspidistra minutiflora) là loài thực vật dược học thuộc Họ Cà (Solanaceae), thuộc nhóm cây thuốc và dược liệu bản địa hoặc trồng phổ biến tại Việt Nam và khu vực nhiệt đới châu Á. Bộ phận thường dùng là quả chín, cành lá hoặc rễ, nổi bật với nhóm hoạt chất glycoalkaloid steroid, withanolid, polysaccharide (lycium), carotenoid và flavonoid.

Chiết xuất chuẩn hoá TPBVSKThanh nhiệt & Mát gan